Em về thì đi mau mau,

Em đừng ngó lại ruột đau chín từng!

Đi xa một chút ngó chừng,

Thấy em lệ nhỏ rưng rưng hai hàng.

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao trên là lời tiễn dặn của người ở lại dành cho người sắp ra đi, thể hiện tình cảm lưu luyến, xót xa. Lời lẽ mộc mạc nhưng chứa đựng nhiều tầng nghĩa sâu sắc về tình đời, tình người.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người tiễn dặn người đi hãy mau chóng lên đường, đừng ngoái lại nhìn vì sẽ khiến lòng đau đớn đến chín lần. Nếu người đi mà có ngoái lại nhìn thì thấy người ở lại sẽ lệ rơi tuôn trào.

Nghĩa bóng

Câu ca dao thể hiện sự chia ly đầy đau khổ, sự gắn bó sâu nặng không muốn xa rời. Nó còn ngụ ý về sự trắc trở, khó khăn trên con đường sắp tới mà người đi sẽ phải đối mặt.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này có khả năng xuất phát từ tục tiễn biệt trong đời sống nông nghiệp lúa nước của người Việt xưa. Khi một người trong gia đình, làng xóm phải đi xa để làm ăn, buôn bán, hoặc tham gia chiến trận, người ở lại thường ra tiễn đưa. Hành động 'ngó lại' hay 'lệ nhỏ rưng rưng' là biểu hiện tự nhiên của sự quyến luyến, nỗi buồn chia ly. "Ruột đau chín từng" là cách nói cường điệu để diễn tả mức độ đau khổ tột cùng. Bối cảnh xã hội xưa, giao thông còn khó khăn, cách xa ngàn dặm, sự chia ly thường kéo dài và đầy thử thách, nên lời dặn dò này càng trở nên ý nghĩa, thể hiện sự quan tâm, lo lắng cho người thân yêu.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Mẹ dặn con trai chuẩn bị đi bộ đội: "Thôi con trai, đi mau đi, đừng ngoái lại nhìn mẹ khóc như này nữa, ruột mẹ đau lắm.""
Phân tích: Người mẹ dùng lời của câu ca dao để dặn con, vừa mong con lên đường mau chóng để hoàn thành nhiệm vụ, vừa thể hiện nỗi lòng đau đớn, xót xa khi phải xa con, sợ con nhìn thấy cảnh mình khóc sẽ thêm buồn.

Kết luận

Đây là một lời tiễn biệt đầy xúc động, khắc họa chân thực nỗi buồn chia ly và tình cảm gắn bó. Câu ca dao mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện tình cảm thủy chung, son sắt của con người.
# Tình yêu đôi lứa # nước mắt # chia ly

Bài viết liên quan