Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này xuất phát từ mảnh đất giàu truyền thống văn hóa lúa nước của Việt Nam, nơi mà hình ảnh con gà, con phụng, con loan không chỉ là những sinh vật quen thuộc trong đời sống mà còn mang những ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Trong văn hóa nông nghiệp, đàn gà tượng trưng cho sự sum vầy, ấm no, còn gà mẹ đi lạc bầy, gà con kêu chít chít là hình ảnh quen thuộc, gợi lên sự xót xa khi một đơn vị gia đình bị chia cắt, mất đi sự che chở. Chim phụng và loan từ lâu đã được xem là biểu tượng của đôi lứa tình nhân, của sự gắn bó keo sơn. Khi phụng lìa loan, tức là đôi lứa đã chia xa. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao này có thể gắn liền với những cuộc ly tán trong chiến tranh, những lần hôn nhân bị chia cắt do hủ tục, hay đơn giản là những nỗi buồn tình yêu tan vỡ trong cuộc sống thường nhật của người dân lao động xưa. Nó phản ánh thực trạng xã hội phong kiến, nơi mà tình yêu đôi lứa thường bị chi phối bởi lễ giáo, gia đình, hoặc những biến cố lịch sử, khiến cho bao nhiêu mối tình đẹp phải dang dở, gây nên nỗi buồn và sự ám ảnh khôn nguôi.