Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, đặc biệt là ở những vùng nông thôn ven sông nước. Cuộc sống của người dân chủ yếu gắn liền với sông nước, từ việc đi lại, buôn bán đến canh tác nông nghiệp. Sông vừa là nguồn sống, vừa tiềm ẩn những hiểm họa khôn lường như lũ lụt, sạt lở. Hình ảnh "cội cây" (gốc cây) thường được trồng hoặc mọc tự nhiên ở bờ sông. Nếu gốc cây vững chãi, nó có thể chống chọi với dòng chảy và giữ đất. Ngược lại, một gốc cây yếu ớt, nằm quá gần bờ, dễ bị nước cuốn trôi hoặc xói lở đất mà ngã đổ. Sự ví von này phản ánh thực trạng xã hội, nơi người phụ nữ, sau khi lấy chồng, thường "về nhà chồng", đặt toàn bộ sự nghiệp và tương lai của mình vào tay người đàn ông. Họ không có danh phận hay tài sản riêng, hoàn toàn phụ thuộc vào người chồng. Nếu người chồng gặp khó khăn, thất bại ("tiếng tăm anh chịu"), thì người vợ cũng sẽ lâm vào cảnh cùng quẫn, bơ vơ, không biết sẽ "về tay ai" để nương tựa, bởi quyền quyết định số phận của họ nằm trong tay người chồng và gia đình nhà chồng.