Gập ghềnh Giảm Thọ, Ðèo Le

Cu ngói cõng mè, cà cưỡng cõng khoai.

Câu ca dao 'Gập ghềnh Giảm Thọ, Ðèo Le / Cu ngói cõng mè, cà cưỡng cõng khoai' là một lời than thở về sự gian nan, vất vả của con người trong cuộc sống mưu sinh. Nó phản ánh chân thực những khó khăn mà người lao động phải đối mặt.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh kinh tế nông nghiệp lạc hậu, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, đặc biệt là ở những vùng núi cao, hiểm trở như Giảm Thọ, Ðèo Le. Địa hình đèo dốc, xa xôi cách trở khiến việc đi lại, vận chuyển hàng hóa vô cùng gian nan. "Cu ngói" (châu chấu hoặc một loài côn trùng nhỏ) và "cà cưỡng" (một loài cá nhỏ hoặc ốc) là những hình ảnh ẩn dụ cho những người lao động nhỏ bé, yếu thế. Việc chúng phải "cõng mè", "cõng khoai" - những thứ tuy không quá nặng nhưng lại là gánh nặng lớn đối với chúng - càng làm tăng thêm sự thương cảm cho thân phận người lao động. Câu ca thể hiện kinh nghiệm dân gian về sự gian khổ của việc đi lại, chuyên chở trên những con đường hiểm trở, đồng thời là lời than thở, đồng cảm với những phận đời nhỏ bé, lam lũ.

Câu ca dao mang giá trị nghệ thuật sâu sắc bởi hình ảnh ẩn dụ độc đáo, giàu sức gợi. Nó không chỉ là lời than thân mà còn là lời ngợi ca về sức chịu đựng phi thường của con người Việt Nam trước nghịch cảnh.