Nguồn gốc và Xuất xứ
Xuất xứ của những câu ca dao này gắn liền với đời sống sinh hoạt, lao động và tâm tư tình cảm của người nông dân Việt Nam xưa. Hình ảnh "giếng khơi gàu múc lưng chừng" gợi lên bối cảnh làng quê Việt Nam, nơi giếng nước là nguồn sinh hoạt thiết yếu, là nơi giao lưu, gặp gỡ của trai gái. Việc múc nước giếng, dù là việc thường ngày, nhưng cũng cần sự khéo léo, kiên trì. Câu "Nếu mà vụng liệu xin đừng trách đây" cho thấy thái độ khiêm nhường, không đổ lỗi, sẵn sàng chịu trách nhiệm về mình nếu không chinh phục được người thương. "Cầm đàn mà bỏ quên dây" là hình ảnh ẩn dụ cho sự dang dở, tiếc nuối, sự đầu tư công sức mà không đạt được kết quả mong muốn trong tình yêu. "Sông sâu em sẽ cắm sào, miếu thiêng em sẽ lọt vào cắm nhang" thể hiện sự chủ động, mạnh mẽ, không ngại khó khăn, gian khổ để đến được với người mình yêu, giống như người đi thuyền muốn đến bến thì phải cắm sào, muốn cầu may hay tỏ lòng thành kính thì phải đến miếu. Câu "Ví dù không lấy được nàng, mang thân đi xuống suối vàng cho xong" thể hiện tình yêu mãnh liệt, thà chết chứ không sống mà không có được người mình yêu, đó là một quan niệm về tình yêu thủy chung, son sắt, sẵn sàng hy sinh tất cả. "Yêu nhau cho vẹn cho tròn, kẻo mai thẹn với nước non ở đời" là lời răn dạy về đạo lý, về sự chung thủy, yêu thương trọn vẹn để không hổ thẹn với gia đình, xã hội và quê hương. "Thà rằng thác xuống giếng khơi, còn hơn sống ở trên đời xa nhau" là lời khẳng định cuối cùng về tình yêu bất diệt, thà chết trong sự vẹn nguyên tình nghĩa còn hơn sống trong sự chia ly, xa cách. Tất cả những hình ảnh, cách nói đều rất gần gũi, mộc mạc, phản ánh sâu sắc đời sống tâm hồn, khát vọng tình yêu của con người Việt Nam trong bối cảnh xã hội truyền thống.