Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ đời sống nông nghiệp lúa nước của người Việt xưa, nơi mà sông nước, kênh rạch chằng chịt và thời tiết thất thường luôn là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và sự an nguy của người dân. "Gió nam non" thường là loại gió nhẹ đầu mùa, tưởng chừng vô hại nhưng đôi khi lại báo hiệu những thay đổi thời tiết đột ngột, mang theo mưa bão. "Thổi lòn hang chuột" là một hình ảnh dân dã, gợi tả sự luồn lách, len lỏi khó lường, ám chỉ những hiểm họa tiềm ẩn, bất ngờ ập đến. "Bơi xuồng" là phương tiện di chuyển quen thuộc trên sông nước, và "đứt ruột, đứt gan" là cách diễn đạt cường điệu, đầy bi thương về nỗi đau tột cùng khi chứng kiến hoặc gặp phải tai nạn thảm khốc, đặc biệt là trong bối cảnh xã hội xưa, nơi mà tai nạn sông nước có thể cướp đi sinh mạng một cách đột ngột và để lại nỗi đau dai dẳng cho gia đình, người thân. Câu ca dao có lẽ ra đời từ những trải nghiệm thực tế, những câu chuyện đau lòng về tai nạn trên sông nước, được người dân truyền miệng qua nhiều thế hệ như một lời cảnh báo, một lời than thở cho những rủi ro trong cuộc sống.