Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này, cùng với nhiều bài ca dao khác về tình yêu đôi lứa, thường được hình thành trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, nơi mà các mối quan hệ tình cảm thường chịu sự ràng buộc chặt chẽ của lễ giáo phong kiến và sự sắp đặt của gia đình. Tuy nhiên, tiếng lòng của con người, đặc biệt là khát vọng về tình yêu tự do, chân thành luôn tìm cách bộc lộ. Trong lao động, trong những dịp lễ hội, những câu hát giao duyên được cất lên, mang theo những tâm tư, tình cảm của các chàng trai, cô gái. Câu ca "Gươm vàng để đó anh ơi, Chết thì chịu chết lìa đôi không lìa" có thể bắt nguồn từ những lời trao gửi của người con gái khi tiễn người yêu đi xa, có thể là đi lính, đi buôn xa hoặc tham gia những công việc nguy hiểm. Họ gửi gắm niềm tin và lời thề nguyện về một tình yêu son sắt, không gì lay chuyển nổi, dù cái chết có thể ập đến. "Gươm vàng" ở đây không chỉ là vật chất, mà còn có thể tượng trưng cho quyền lực, danh vọng hay những bổn phận cao cả mà người trai phải gánh vác. Nhưng tất cả những điều đó đều có thể gác lại, đặt xuống, chỉ có tình yêu là không thể đánh đổi, không thể chia cắt.