Hạch triều Hàm Nghi

Thi đời Đồng Khánh

Bái mạnh toàn quyền

Bà đầm ngồi trửa

Ông lớn ngồi bên

Các ông lạy xuống trông lên

Vinh hoa, áo mũ, nhục quên mất rồi

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Hạch triều Hàm Nghi" là một áng văn học dân gian thể hiện cái nhìn châm biếm, phê phán sâu sắc của nhân dân đối với triều đình nhà Nguyễn dưới thời Pháp thuộc. Lời ca ngắn gọn nhưng hàm chứa nhiều ý nghĩa.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca mô tả cảnh tượng trong triều đình: "Hạch triều Hàm Nghi" (sự kiện triều vua Hàm Nghi), "Thi đời Đồng Khánh" (lễ sách vua Đồng Khánh), "Bái mạnh toàn quyền" (lạy chào viên toàn quyền Pháp), "Bà đầm ngồi trửa" (người đàn bà Pháp ngồi trên), "Ông lớn ngồi bên" (quan chức triều đình ngồi cạnh).

Nghĩa bóng

Câu ca châm biếm sự suy đồi, hèn hạ của triều đình, vua chúa chỉ là bù nhìn, cúi đầu phục tùng ngoại bang, bán rẻ non sông. Nó phê phán lối sống xa hoa, nhục nhã, quên đi trách nhiệm với đất nước của tầng lớp thống trị.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh nước ta bị thực dân Pháp đô hộ, cụ thể là giai đoạn cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Vua Hàm Nghi là vị vua yêu nước đã cùng Tôn Thất Thuyết lãnh đạo phong trào Cần Vương chống Pháp, nhưng sau đó bị bắt và đày đi An-giê-ri. Triều đại Đồng Khánh là triều đại bù nhìn do Pháp dựng lên, thể hiện rõ sự lệ thuộc vào Pháp. "Bái mạnh toàn quyền" ám chỉ việc vua quan triều Nguyễn phải cúi lạy viên toàn quyền người Pháp, biểu tượng cho quyền lực tối cao của mẫu quốc. Hình ảnh "Bà đầm ngồi trửa" và "Ông lớn ngồi bên" vẽ nên một bức tranh biếm họa về sự trơ trẽn, vô liêm sỉ của kẻ thống trị và những kẻ a dua, hèn hạ. "Vinh hoa, áo mũ, nhục quên mất rồi" là lời than thở, trách móc của nhân dân khi thấy những kẻ được hưởng vinh hoa phú quý lại quên đi sự nhục nhã của dân tộc, quên đi bổn phận bảo vệ đất nước. Câu ca này ra đời từ sự phẫn uất, bức xúc của nhân dân trước cảnh nước mất nhà tan, vua quan nhu nhược.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Trong một buổi nói chuyện về lịch sử, khi nhắc đến triều đại bù nhìn, người ta có thể trích dẫn câu này."
Phân tích: Câu ca dao này được dùng để minh họa cho sự bất lực và nhu nhược của triều đình nhà Nguyễn trước ách đô hộ của thực dân Pháp, làm rõ bối cảnh lịch sử và thái độ của nhân dân lúc bấy giờ.

Kết luận

Câu ca dao là lời tố cáo đanh thép, là tiếng nói phản kháng đầy trí tuệ của nhân dân ta đối với chế độ thực dân và phong kiến suy đồi. Nó thể hiện tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc sâu sắc và sức sáng tạo nghệ thuật ngôn ngữ dân gian.
# Lịch sử # Trào phúng, phê phán đả kích # Pháp thuộc # Đồng Khánh # Hàm Nghi

Bài viết liên quan