Hồi nào anh xuống anh lên

Một đàng hai ngõ quyết nên vợ chồng

Đến bây giờ người bạn phụ lòng

Hết nhân hết nghĩa hết đạo đồng phu thê

Bởi em nghèo nên bạn lại chê

Phải chi em giàu có, anh cũng mê anh về

Câu ca dao than thân trách phận thể hiện nỗi lòng của người phụ nữ nghèo khi bị người yêu phụ bạc. Lời ca chất chứa sự oán trách và chua xót trước sự đổi thay của tình cảm do vật chất quyết định.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà sự phân biệt giàu nghèo, địa vị xã hội là rất nặng nề. Hôn nhân không chỉ dựa trên tình cảm mà còn là sự sắp đặt của gia đình, sự môn đăng hộ đối. Người phụ nữ nghèo thường gặp nhiều thiệt thòi trong tình yêu và hôn nhân. Việc người yêu từ bỏ vì nghèo khó phản ánh thực trạng xã hội trọng vật chất, coi khinh người nghèo. Nó cũng có thể bắt nguồn từ kinh nghiệm thực tế của người dân lao động, những người đã chứng kiến hoặc trải qua cảnh tình yêu tan vỡ vì gánh nặng cơm áo gạo tiền, đặc biệt trong giai đoạn nông nghiệp lạc hậu, cái đói, cái nghèo luôn rình rập.

Đây là lời than thân trách phận đầy cảm động, thể hiện giá trị hiện thực sâu sắc về thân phận người phụ nữ và thói đời phụ bạc. Câu ca dao còn là lời tố cáo xã hội bất công, nơi vật chất lấn át tình nghĩa.