Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này phản ánh một thực trạng xã hội và tâm lý phổ biến trong đời sống người Việt xưa, đặc biệt là trong bối cảnh nông nghiệp lạc hậu và chiến tranh, loạn lạc thường xuyên xảy ra. "Hồi nào lê, lựu một nhành" có thể hiểu theo hai nghĩa. Nghĩa đen, lê và lựu là hai loại cây ăn quả phổ biến, có thể mọc xen kẽ hoặc gần nhau, tượng trưng cho sự sum vầy, đoàn tụ. Nghĩa bóng, nó ám chỉ những mối quan hệ thân thiết, gắn bó keo sơn như tình anh em, bạn bè, vợ chồng. Việc "bây giờ cuối bãi, đầu ghềnh" lại ám chỉ sự xa cách, ly tán, mỗi người một nơi, hoặc các mối quan hệ đã rạn nứt, phai nhạt. "Cuối bãi, đầu ghềnh" là những nơi xa xôi, hẻo lánh, khó khăn, gợi lên sự cô độc, lạc lõng. Sự biến đổi này có thể do nhiều yếu tố: chiến tranh khiến người ta phải ly tán, tha phương cầu thực; hoặc đơn giản là sự thay đổi của cuộc sống, con người lớn lên, lập gia đình, mỗi người có một con đường riêng. Câu ca dao là lời tự sự, lời than thân trách phận đầy bi thương trước sự thay đổi nghiệt ngã của hoàn cảnh và tình người.