Kệ Sơn, Phượng Lĩnh đôi hàng

Đi về mấy độ, ngang tàng vào ra

Ngàn Hồng hỏi khách đi qua

Nào ai là kẻ xông pha đứng đầu?

Đoạn trích "Kệ Sơn, Phượng Lĩnh đôi hàng... nào ai là kẻ xông pha đứng đầu?" là một phần của ca dao than thân, thể hiện tâm trạng buồn tủi và sự cô đơn của người lao động trong xã hội cũ.

Câu ca dao này có khả năng ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, khi mà tầng lớp nông dân phải đối mặt với nhiều bất công, áp bức từ giai cấp thống trị. Hình ảnh "Kệ Sơn, Phượng Lĩnh" gợi nhắc đến những địa danh có thật hoặc mang tính biểu tượng, nơi có thể diễn ra các hoạt động giao thương, hoặc là nơi người dân lầm than lui tới. "Ngang tàng vào ra" có thể ám chỉ những chuyến đi buôn bán, lao dịch, hoặc thậm chí là những cuộc khởi nghĩa, những lần trốn chạy khỏi sự truy lùng. Việc "Ngàn Hồng hỏi khách đi qua" cho thấy sự cô độc, không ai thấu hiểu, chỉ có "ngàn hồng" (có thể là người phụ nữ, hoặc là những người cùng cảnh ngộ) mới nhận ra nỗi lòng. Câu hỏi cuối "Nào ai là kẻ xông pha đứng đầu?" là lời than trách, sự bất lực khi nhận ra rằng dù có cố gắng đến đâu, họ vẫn chỉ là những người dân thấp cổ bé họng, không có tiếng nói, không có ai dám đứng lên lãnh đạo hay đại diện cho họ.

Câu ca dao mang giá trị nghệ thuật sâu sắc với hình ảnh ẩn dụ, lời lẽ giản dị mà thấm thía. Nó phản ánh chân thực nỗi lòng, khát vọng và sự bất lực của người lao động, đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, sẻ chia trong cộng đồng.