Khen ai khéo tiện ngù cờ

Khéo xây bàn án, khéo thờ tổ tiên

– Tổ tiên để lại em thờ

Anh ra ngoài ải, cầm cờ theo vua

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao "Khen ai khéo tiện ngù cờ..." là một lời ngợi ca vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong việc xây dựng và giữ gìn hạnh phúc gia đình, đồng thời thể hiện lòng hiếu thảo với tổ tiên. Câu ca dao này mang đậm nét đẹp truyền thống của dân tộc.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu "Khen ai khéo tiện ngù cờ, khéo xây bàn án, khéo thờ tổ tiên" mô tả người phụ nữ đảm đang, tháo vát, biết vun vén cho gia đình, từ việc nhỏ đến việc lớn, và đặc biệt là giữ gìn nề nếp thờ cúng tổ tiên. "Ngù cờ" có thể hiểu là việc dệt vải, may vá hoặc các công việc nội trợ khác. "Bàn án" chỉ việc sắp xếp, tổ chức công việc gia đình.

Nghĩa bóng

Lời ca thể hiện sự trân trọng đối với người phụ nữ có tài, có đức, biết cách sắp đặt công việc gia đình chu toàn và giữ gìn truyền thống hiếu thảo. Câu "Tổ tiên để lại em thờ, anh ra ngoài ải, cầm cờ theo vua" còn ngụ ý về sự phân công lao động, người phụ nữ lo việc hậu phương, còn người đàn ông ra trận bảo vệ đất nước, thể hiện nghĩa vụ và lòng yêu nước.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này được cho là ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi vai trò của người phụ nữ trong gia đình được đề cao như người giữ lửa, vun vén hạnh phúc. Hoàn cảnh ra đời có thể gắn liền với những lời dặn dò, giáo huấn của cha mẹ dành cho con gái trước khi đi lấy chồng, hoặc là lời của người vợ động viên chồng yên tâm ra trận. "Tiện ngù cờ" gợi nhớ đến nghề dệt vải, một nghề truyền thống của phụ nữ Việt Nam, thể hiện sự khéo léo, đảm đang. "Xây bàn án" ám chỉ việc tổ chức, quản lý công việc gia đình, từ việc cơm nước, nhà cửa đến việc con cái. "Thờ tổ tiên" là một nét văn hóa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn nguồn cội, sự gắn kết giữa các thế hệ. Việc người chồng "cầm cờ theo vua" cho thấy bối cảnh xã hội có chiến tranh, người đàn ông có nghĩa vụ bảo vệ đất nước, còn người phụ nữ ở nhà chăm lo gia đình và gìn giữ truyền thống. Sự kết hợp này phản ánh rõ nét vai trò của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, vừa là người nội trợ tài ba, vừa là người giữ gìn đạo lý, là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho người chồng.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi con dâu mới về nhà chồng, mẹ chồng có thể nói: "Con xem đấy, nhà này nề nếp là do bà nội con gây dựng cả, con cố gắng mà học tập, khéo léo như bà nhé.""
Phân tích: Trong trường hợp này, câu ca dao được dùng để giáo huấn, động viên người con dâu mới về nhà, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn nề nếp gia đình và sự tôn trọng đối với tổ tiên, tương tự như lời khen ngợi trong ca dao.

Kết luận

Đoạn ca dao là bức tranh đẹp về người phụ nữ Việt Nam, đề cao phẩm chất đảm đang, hiếu thảo và vai trò quan trọng trong gia đình. Nó thể hiện tư tưởng trọng tình nghĩa, coi trọng vai trò của gia đình và sự gắn kết giữa bổn phận với đất nước và gia đình.
# Lịch sử # tổ tiên # Pháp thuộc

Bài viết liên quan