Khi máy mắt, khi nhện sa

Khi chuột rích trong nhà

Khi khách kêu ngoài ngõ

Tay em quay xa đủng đỉnh

Tay em cầm chìa khoá động Đào

Bước năm lần cửa ra chào bạn quen

Câu ca dao "Khi máy mắt, khi nhện sa" là một lời răn dạy dân gian về việc đón khách. Nó mô tả những điềm báo và cách ứng xử thể hiện sự hiếu khách của người Việt.

Câu ca dao này bắt nguồn từ kinh nghiệm dân gian quan sát các hiện tượng tự nhiên và gắn liền với đời sống nông nghiệp, sinh hoạt làng xã xưa. Người Việt xưa, đặc biệt ở vùng nông thôn, coi trọng các mối quan hệ làng xóm, họ hàng và tình nghĩa láng giềng. Việc khách khứa đến thăm nhà, dù bất chợt, luôn được xem là một sự kiện quan trọng. "Máy mắt" là hiện tượng mắt giật liên hồi, theo quan niệm dân gian có thể là điềm báo sắp có tin vui hoặc có khách. "Nhện sa" là hình ảnh con nhện từ trên cao bò xuống bằng tơ, cũng được xem là một dấu hiệu cho thấy có người sắp bước vào nhà. Sự kết hợp của hai "điềm" này càng củng cố niềm tin về việc sắp có khách. Từ đó, câu ca ra đời để nhắc nhở mọi người, đặc biệt là người phụ nữ (thường là người nội trợ) chuẩn bị đón tiếp chu đáo. Hành động "tay quay xa đủng đỉnh", "cầm chìa khóa động Đào" và "bước năm lần cửa ra chào" thể hiện sự chủ động, khéo léo và niềm nở của người phụ nữ trong việc tiếp đãi khách.

Câu ca dao không chỉ phản ánh tín ngưỡng dân gian mà còn đề cao nét đẹp hiếu khách, sự khéo léo, đảm đang của người phụ nữ Việt Nam. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện bản sắc văn hóa truyền thống.