Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này bắt nguồn từ thực tế xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà thân phận người phụ nữ thường bị xem nhẹ và chịu nhiều ràng buộc bởi lễ giáo, gia trưởng. "Phận hồng nhan" là cách nói ví von về người phụ nữ đẹp nhưng thường gặp nhiều truân chuyên, khổ đau. "Năm canh gối phụng màn loan" là hình ảnh ẩn dụ cho cuộc sống hôn nhân của những người phụ nữ được gả vào gia đình giàu sang, quyền quý. "Gối phụng" là gối thêu hình chim phụng, biểu tượng của sự cao sang, quý phái; "màn loan" là màn che giường, cũng là vật dụng sang trọng. Tuy nhiên, sự giàu sang, vẻ bề ngoài hào nhoáng ấy lại không mang lại hạnh phúc, sự ấm áp. Ngược lại, nó càng tô đậm thêm nỗi cô đơn, lạnh lẽo, trống vắng trong tâm hồn người phụ nữ. Họ có thể sống trong nhung lụa nhưng thiếu vắng tình yêu thương, sự sẻ chia. Điều này phản ánh rõ nét bi kịch của nhiều người phụ nữ trong chế độ cũ, khi hôn nhân không dựa trên tình yêu mà dựa trên sự sắp đặt, lợi ích gia đình, khiến họ dù ở vị trí cao sang cũng không tìm thấy niềm vui thực sự.