Làm trai lấy được vợ hiền

Như cầm đồng tiền mua được miếng ngon

Phận gái lấy được chồng khôn

Xem bằng cá vượt Vũ môn hóa rồng

Câu ca dao "Làm trai lấy được vợ hiền... hóa rồng" là lời ca ngợi giá trị của hôn nhân, đề cao vai trò của người bạn đời trong việc xây dựng hạnh phúc và định đoạt tương lai. Nó thể hiện quan niệm truyền thống của người Việt về sự gắn kết trong gia đình.

Câu ca dao này ra đời từ trong kho tàng ca dao dân ca Việt Nam, phản ánh sâu sắc quan niệm về hôn nhân và gia đình trong xã hội phong kiến, nơi mà vai trò của người phụ nữ trong gia đình và sự nghiệp của người đàn ông chịu ảnh hưởng lớn từ người bạn đời. Trong bối cảnh xã hội xưa, người phụ nữ thường được kỳ vọng là người nội trợ đảm đang, là hậu phương vững chắc cho chồng. "Vợ hiền" không chỉ là người phụ nữ đoan trang, hiếu thảo mà còn là người có khả năng quản lý gia đình, chăm sóc con cái, tạo dựng cuộc sống ấm no. Việc "lấy được vợ hiền" được ví như "mua được miếng ngon" vì nó mang lại sự sung túc, an lành, giảm bớt gánh nặng cho người đàn ông, giúp ông yên tâm gây dựng sự nghiệp. Ngược lại, "chồng khôn" là người chồng có năng lực, có chí hướng, biết lo toan cho gia đình, mang lại cho người vợ một cuộc sống đủ đầy, sung túc, thậm chí là sự thăng tiến trong địa vị xã hội, ví như "cá vượt Vũ môn hóa rồng" - một biểu tượng của sự thành công, đổi đời.

Câu ca dao mang giá trị tư tưởng sâu sắc về hôn nhân, đề cao sự tương trợ, vun đắp hạnh phúc gia đình. Về nghệ thuật, nó sử dụng hình ảnh so sánh gần gũi, sinh động, thể hiện kinh nghiệm sống quý báu của ông cha ta.