Nam Định là chốn quê nhà

Có ai về mộ cu li ra làm

Anh em cơm nắm rời Nam

Theo ông cai mộ đi làm mỏ than

Cu li kể có hàng ngàn

Toàn là rách mặc, đói ăn, vật vờ

Điểm mặt nhớn bé cũng vừa

Từ nhớn chí bé không thừa một ai

Điểm rồi lại phải theo cai

Những cai đầu dài thúc giục ra đi

Ra ngay cà rạp tức thì

Hỏi chủ cà rạp ta đi tàu nào?

Anh em bàn tán xôn xao

– “Ta đi tàu nào đấy hả ông cai?”

– Xô-pha tới bến đây rồi

Anh em cơm nước, nghỉ ngơi, xuống tàu

Xuống tàu chờ đợi đã lâu

Đến giờ tàu tiến chẳng thấy cai ra

Cai dặn cứ xuống Xô-pha

Chừng độ sáu rưỡi thì ra tới Phòng

Hải Phòng hai sở song song

Bên kia Hạ Lý, Hải Phòng bên đây

Một ngày tàu đã tới ngay

Trông lên Cẩm Phả vui thay trăm đường …

— Văn học dân gian Việt Nam
Tác phẩm dân ca này mô tả cuộc sống và hành trình đầy gian khổ của những người phu làm mỏ than, hay còn gọi là 'cu li', từ quê nhà Nam Định đến vùng đất Cẩm Phả. Bài ca là tiếng lòng của người lao động nghèo khổ trong xã hội xưa.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca diễn tả cảnh những người phu từ Nam Định, bị chủ cai mộ gọi đi làm công nhân mỏ than. Họ phải rời xa quê hương, mang theo ít đồ đạc và thực phẩm, tập trung đông đảo, từ già đến trẻ, để cùng nhau lên tàu đi làm việc.

Nghĩa bóng

Bài ca là lời tố cáo xã hội bất công, bóc lột sức lao động của người dân nghèo. Nó thể hiện nỗi xót xa, thương cảm trước cảnh đời lầm than, phải bán sức lao động nơi đất khách quê người của tầng lớp cu li.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh lịch sử Việt Nam thời Pháp thuộc, đặc biệt là giai đoạn khai thác thuộc địa lần thứ nhất và lần thứ hai. Chính sách mộ phu của thực dân Pháp đã đẩy hàng vạn người dân nghèo từ các tỉnh thành, trong đó có Nam Định, vào các hầm mỏ, đồn điền, công trường lao động khổ sai trên khắp cả nước, đặc biệt là các vùng mỏ như Quảng Ninh (Cẩm Phả). Những người 'cu li' này thường bị đối xử tàn tệ, bóc lột sức lao động nặng nhọc với đồng lương ít ỏi, thậm chí là lao động không công. Bài ca này phản ánh chân thực hiện thực đó, là tiếng kêu ai oán của những người lao động bị áp bức, xa xứ, thể hiện rõ nét cuộc sống cơ cực, mất tự do và nỗi niềm nhớ quê hương da diết.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nghe chuyện những người phu mỏ ngày xưa, tôi lại nhớ đến bài ca dao 'Nam Định là chốn quê nhà...'"
Phân tích: Người nói dùng bài ca dao này để liên hệ, gợi nhớ về quá khứ đau thương của những người lao động nghèo dưới thời Pháp thuộc, thể hiện sự đồng cảm với hoàn cảnh lịch sử.

Kết luận

Tác phẩm là một minh chứng cho sức sống mãnh liệt của ca dao dân ca trong việc phản ánh hiện thực xã hội. Nó mang giá trị lịch sử, tố cáo tội ác của chế độ thực dân và thể hiện lòng nhân đạo sâu sắc đối với người lao động.
# Lịch sử # Hải Phòng # thợ mỏ

Bài viết liên quan