Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này bắt nguồn từ nền văn minh lúa nước và đời sống nông nghiệp lúa nước lâu đời của người Việt. Trong xã hội xưa, bữa ăn truyền thống thường xoay quanh hạt lúa (cơm), đôi khi có thêm bánh (làm từ bột gạo). Hình ảnh "ăn cá thay bánh, uống nước trà thay cơm" cho thấy một sự thay đổi tích cực, một sự dư dả, sung túc vượt trội so với mức sống trung bình. Việc người phụ nữ mang lại sự sung túc này phản ánh vai trò quan trọng của người vợ trong việc quản lý, điều hành gia đình, đặc biệt là trong khía cạnh kinh tế và sinh hoạt ẩm thực. Xã hội nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào mùa màng, nguồn thực phẩm chính là lúa gạo. Cá thường là một nguồn thực phẩm dồi dào hơn, đặc biệt ở những vùng có sông nước, ao hồ. Trà, tuy không phải là thức uống thiết yếu như nước lọc, nhưng lại là biểu tượng của sự thanh tao, thư thái, và đôi khi là sự giàu có hoặc hiếu khách. Việc "uống nước trà thay cơm" có thể hiểu là sau bữa cơm no đủ, người ta có thể thưởng thức trà, hoặc đôi khi, sự phong phú đến mức có thể dùng trà như một thức uống thay thế cho các bữa phụ hoặc thậm chí là một phần của bữa ăn chính nếu cảm thấy không quá đói. Câu ca dao này có lẽ ra đời trong bối cảnh người dân đã có những vụ mùa bội thu, hoặc người phụ nữ có khả năng kinh tế tốt, biết cách xoay sở để mang lại cuộc sống sung túc hơn cho gia đình. Nó là lời ca ngợi, tôn vinh người vợ đảm đang, tháo vát, người đã góp phần tạo nên sự ấm no, hạnh phúc.