Ngó lên tam sơn, lòng sầu bát ngát,

Ngó xuống tứ hải, lệ ướt dầm khăn;

Anh xa em ra nghĩa lí làm răng,

Đêm năm canh nghe chuông rung phụng gáy, ngày sáu khắc luống những buồn chăng hỡi buồn!

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao trên là một lời than thở đầy tâm trạng, thể hiện nỗi sầu nhớ và sự chia ly của con người trong tình yêu đôi lứa. Lời ca với hình ảnh giàu sức gợi, khắc họa nỗi đau đáu không nguôi.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người nói nhìn lên ba ngọn núi cao, lòng buồn vô hạn, rồi nhìn xuống bốn biển rộng lớn, nước mắt tuôn rơi ướt đẫm cả khăn. Câu hỏi tu từ "nghĩa lí làm răng" thể hiện sự bế tắc, không biết phải làm sao để vượt qua nỗi đau cách xa người mình yêu.

Nghĩa bóng

Câu ca thể hiện nỗi buồn mênh mông, vô bờ bến như "tam sơn" (ba ngọn núi) và "tứ hải" (bốn biển). Nó ngụ ý về sự chia ly đau khổ, nỗi nhớ nhung da diết trong tình yêu, khi hai người yêu nhau phải xa cách, lòng đầy sầu muộn, không lối thoát.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này thuộc thể loại "Ca dao dân ca", phản ánh cuộc sống và tâm tư tình cảm của người dân lao động Việt Nam xưa, đặc biệt là những người phải trải qua cảnh chia ly trong tình yêu do chiến tranh, lao động xa xứ hoặc các hủ tục phong kiến. "Tam sơn" và "tứ hải" là những hình ảnh ẩn dụ quen thuộc trong văn học dân gian, gợi lên không gian rộng lớn, mênh mông, nhấn mạnh sự xa cách về địa lý và nỗi sầu vô hạn. Việc nhắc đến "chuông rung" và "phụng gáy" vào "đêm năm canh" và "ngày sáu khắc" cho thấy sự ám ảnh, nỗi buồn dai dẳng không nguôi theo từng thời khắc trong ngày và trong đêm, gợi lên nhịp sống nông nghiệp xưa với những tiếng chuông chùa quen thuộc và cách đếm thời gian truyền thống.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nghe tin người yêu phải đi công tác xa dài hạn, cô gái bùi ngùi cất tiếng thở dài: "Ngó lên tam sơn, lòng sầu bát ngát...""
Phân tích: Cô gái dùng câu ca dao để diễn tả nỗi buồn và sự trống vắng khi người yêu đi xa. "Tam sơn" và "tứ hải" ở đây tượng trưng cho khoảng cách địa lý xa xôi, nhấn mạnh nỗi sầu vô hạn của cô.

Kết luận

Câu ca dao là lời diễn tả chân thực nỗi lòng của người phụ nữ, người dân trong cảnh chia ly. Với ngôn ngữ giản dị, hình ảnh giàu sức gợi, nó đã trở thành một phần không thể thiếu trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc.
# Tình yêu đôi lứa

Bài viết liên quan