Ngó lên trên rừng hươu, nai, chồn, thỏ

Ngó xuống dưới nước lươn, lệch, chình, hôn

Dẫu mà nước chảy đá mòn

Có xa nhau đi nữa dạ em còn nhớ ghi

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Ngó lên trên rừng hươu, nai, chồn, thỏ / Ngó xuống dưới nước lươn, lệch, chình, hôn" là một lời than thở về sự chia ly, xa cách. Lời lẽ mộc mạc, hình ảnh gần gũi nhưng chất chứa nỗi niềm sâu lắng.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen là nhìn lên rừng thấy các loài vật như hươu, nai, chồn, thỏ; nhìn xuống dưới nước thấy các loài cá như lươn, lệch, chình, hôn. Những hình ảnh này chỉ sự vật, hiện tượng tồn tại song song nhưng cách xa nhau về không gian.

Nghĩa bóng

Hình ảnh hai không gian "trên rừng" và "dưới nước" là ẩn dụ cho hai con người yêu nhau nhưng bị chia cắt bởi khoảng cách địa lý hoặc hoàn cảnh. "Nước chảy đá mòn" thể hiện thời gian trôi đi, nhưng tình cảm "dạ em còn nhớ ghi" vẫn vẹn nguyên, không hề phai nhạt.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này được cho là ra đời trong bối cảnh đời sống nông nghiệp lúa nước truyền thống của người Việt xưa, nơi con người gắn bó mật thiết với thiên nhiên. Hình ảnh "rừng" và "nước" là hai không gian quen thuộc, có phần đối lập nhưng luôn tồn tại song song trong đời sống sinh hoạt và tâm thức của người dân. Việc liệt kê các loài vật, loài cá cụ thể như hươu, nai, chồn, thỏ ở rừng và lươn, lệch, chình, hôn dưới nước vừa thể hiện sự am hiểu về thế giới tự nhiên, vừa tạo nên những hình ảnh giàu sức gợi. Câu ca có thể bắt nguồn từ những câu chuyện tình yêu đôi lứa bị chia cắt bởi chiến tranh, bởi hoàn cảnh gia đình, hoặc do cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy trong xã hội phong kiến xưa. Nỗi nhớ thương da diết, sự thủy chung son sắt là những giá trị đạo đức truyền thống được đề cao trong văn hóa Việt Nam, được gửi gắm qua lời ca mộc mạc này.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi chia tay người yêu để đi học xa, cô gái thủ thỉ: 'Dù anh có đi đâu, em vẫn sẽ nhớ anh như câu ca "Ngó lên trên rừng... dạ em còn nhớ ghi".'"
Phân tích: Trong trường hợp chia ly vì lý do học tập, công tác, câu ca dao được sử dụng để diễn tả nỗi nhớ nhung, khẳng định tình cảm son sắt, không thay đổi dù cho khoảng cách địa lý có xa xôi đến đâu.

Kết luận

Câu ca dao là lời khẳng định sức mạnh của tình yêu và lòng thủy chung trước mọi thử thách của thời gian và không gian. Nghệ thuật ẩn dụ tinh tế cùng ngôn từ bình dị đã tạo nên giá trị nhân văn sâu sắc, lay động lòng người.
# Tình yêu đôi lứa # thủy chung

Bài viết liên quan