Nhà em công việc bời bời

Dối thầy dối mẹ sang chơi với chàng

Một ngày năm bảy bận sang

Thiếp những trông chàng, chàng những trông ai?

Má hồng còn có khi phai

Răng đen khi nhạt liệu bài đôi ta

Hai đường trung hiếu mẹ cha

Có ai gánh đỡ hay là còn không

Còn không thì để em chờ

Hay là có chốn cậy nhờ thì thôi

Đây là một bài ca dao than thân trách phận, thể hiện tâm trạng day dứt của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa. Bài ca dao phản ánh một nét tính cách mạnh mẽ, dám yêu, dám vượt qua rào cản lễ giáo để đến với tình yêu.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà lễ giáo Nho giáo ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống, đặc biệt là thân phận người phụ nữ. Phụ nữ phải tuân thủ tam tòng tứ đức, hy sinh tình cảm cá nhân cho gia đình và bổn phận. Trong hoàn cảnh đó, tình yêu đôi lứa thường bị ngăn cấm bởi sự sắp đặt của cha mẹ hoặc định kiến xã hội. Người phụ nữ phải giấu giếm tình cảm, thậm chí nói dối để được gặp người mình yêu. Việc "nhà em công việc bời bời" có thể ám chỉ những công việc nội trợ, chăm sóc gia đình mà người phụ nữ phải gánh vác, nhưng họ vẫn tìm cách lơ là để theo đuổi tình yêu. Lời trách móc "thiếp những trông chàng, chàng những trông ai?" thể hiện sự bất an, lo sợ bị phụ tình, làm cho tình yêu dang dở. Những câu sau như "Má hồng còn có khi phai, Răng đen khi nhạt liệu bài đôi ta" mượn hình ảnh nhan sắc có thể tàn phai để nói lên nỗi lo tình yêu cũng sẽ phai nhạt nếu không được vun đắp và đáp lại. "Hai đường trung hiếu mẹ cha, Có ai gánh đỡ hay là còn không" cho thấy sự giằng xé giữa tình yêu và đạo hiếu, một tình huống nan giải mà người phụ nữ xưa thường phải đối mặt. Họ băn khoăn không biết liệu có ai có thể gánh vác thay mình trách nhiệm với cha mẹ hay không, hoặc liệu có một lối thoát nào khác cho tình yêu của họ.

Bài ca dao là lời than thở đầy cảm xúc về tình yêu và thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ. Nó mang giá trị tố cáo xã hội, đồng thời thể hiện khát vọng tự do trong tình yêu và khẳng định vẻ đẹp tâm hồn, ý chí của người phụ nữ.