Nhớ hồi mẹ đẻ thiếp ra

Nhai cơm sún nước, lớn mà chừng ni

Nghe lời chàng, bỏ mẹ ra đi

Thất hiếu với phụ mẫu

Có hề chi không, hỡi chàng ?

Đoạn trích 'Nhớ hồi mẹ đẻ thiếp ra...' là một lời than thở, oán trách đầy xót xa của người phụ nữ trong xã hội xưa. Lời ca dao thể hiện nỗi đau khi phải xa lìa quê hương, cha mẹ vì theo chồng, đồng thời phản ánh số phận bi thương của người phụ nữ.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, khi lễ giáo Nho giáo và chế độ phụ quyền còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống và quan niệm về người phụ nữ. Theo quan niệm xưa, con gái đến tuổi lấy chồng thì phải 'trọng nam khinh nữ', phải 'vâng lời cha mẹ, chồng'. Khi lấy chồng, người phụ nữ thường phải theo về nhà chồng, xa cách quê hương, xa cách cha mẹ đẻ. Việc này đôi khi dẫn đến sự giằng xé giữa bổn phận làm vợ và bổn phận làm con. Câu ca dao này có khả năng được sáng tác trong hoàn cảnh người phụ nữ phải rời xa mẹ già để đi theo chồng, và trong lòng vẫn canh cánh nỗi nhớ mẹ, sự day dứt vì không thể phụng dưỡng cha mẹ trọn vẹn. Nó phản ánh thực tế sinh hoạt, tập quán hôn nhân và quan niệm về vai trò người phụ nữ trong gia đình và xã hội thời bấy giờ, nơi người phụ nữ thường chịu nhiều thiệt thòi và hy sinh.

Câu ca dao là tiếng lòng của người phụ nữ, thể hiện sự bất hạnh và những dằn vặt nội tâm trước những lựa chọn khó khăn. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng và lên án những hủ tục gây chia cắt tình thân.