Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này xuất phát từ cuộc sống lao động và sinh hoạt của người Việt xưa, đặc biệt là những người nông dân gắn bó với đồng áng. Hình ảnh con cu cu, với tiếng kêu "rủ rỉ" vào ban đêm, thường gắn liền với những đêm dài tĩnh mịch, gợi lên nỗi buồn man mác và sự cô đơn. "Nhợ" là dụng cụ bắt chim, hoặc cũng có thể hiểu rộng hơn là những thứ ràng buộc, gây ra sự chia cách. "Nhợ xa cần" có thể ám chỉ cái lồng đã xa, con chim đã thoát ra, hoặc người thương đã đi xa khỏi tầm tay. Tuy nhiên, dù vật hay người đã đi xa, nỗi nhớ "vẫn nằm khoanh" - cuộn tròn, không buông bỏ, thể hiện sự dai dẳng của tình cảm. "Cu kêu rủ rỉ" là âm thanh quen thuộc trong đêm, thường gợi sự đồng cảm với nỗi lòng của con người. Tiếng kêu ấy như đồng điệu với tiếng lòng, làm nỗi nhớ "anh" (người yêu, chồng, hoặc người thân quan trọng) thêm cồn cào. "Em khóc muồi" là tiếng khóc thầm, nức nở, thể hiện nỗi đau buồn sâu kín, không muốn ai thấy nhưng không thể kìm nén được. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao này có lẽ gắn liền với những thân phận phải xa quê hương, xa người thân để mưu sinh, hoặc trong những cuộc chiến tranh chia cắt đôi lứa. Nó phản ánh thực tế cuộc sống, nơi con người phải đối mặt với những cuộc chia ly đầy nước mắt và nỗi nhớ dai dẳng.