Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, chịu ảnh hưởng nặng nề của chế độ phong kiến với những quy tắc, lễ giáo khắt khe, đặc biệt là trong chuyện tình cảm lứa đôi. Hôn nhân thường do cha mẹ sắp đặt, việc yêu đương tự do bị coi là trái với luân thường đạo lý, bị cấm đoán gay gắt. Trong môi trường ấy, tình yêu của tuổi trẻ thường phải đối mặt với sự phản đối của gia đình, xã hội. Để thể hiện tình yêu bền chặt và khát vọng được đến với nhau, họ đã mượn hình ảnh quen thuộc, gần gũi trong đời sống sinh hoạt hàng ngày để ví von. Nước mắm và gừng là những gia vị thiết yếu, không thể thiếu trong bữa ăn của người Việt, với đặc tính mặn và cay vốn có, chúng tượng trưng cho sự bền vững, nồng nàn, không hề phai nhạt theo thời gian. Việc 'thiên hạ đều hay' cho thấy sự tự tin, công khai và mong muốn được chấp nhận, khẳng định tình yêu trong sáng của mình. Hành động 'Đèn tọa đăng sao em không tắt? Cửa khóa sắt khoan gài Chờ cho phụ mẫu ngủ, em ra ngoài với anh!' thể hiện sự táo bạo, liều lĩnh của đôi trai gái, sẵn sàng vượt qua mọi rào cản, thậm chí là sự nguy hiểm, để có thể gặp gỡ, bày tỏ tình cảm với nhau, đó là minh chứng cho tình yêu mãnh liệt và sự khao khát tự do trong tình yêu.