Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến xưa, khi mà việc ly tán vì mưu sinh là điều khá phổ biến. Người đàn ông thường phải rời quê hương, vượt biển đi làm ăn xa xứ, để lại người vợ ở nhà trông nom con cái và vun vén gia đình. "Đò ngang" ở đây không chỉ là con đò thực tế dùng để qua sông mà còn là biểu tượng cho sự cách trở, cho những chuyến đi xa, những cuộc chia ly. Việc hỏi "đò ngang" là hỏi về người đưa tin, hỏi về những chuyến đò có thể mang chồng trở về hoặc mang tin tức từ phương xa.
"Biển này" có thể là một vùng biển cụ thể nơi chồng đi qua, hoặc là một ẩn dụ cho khoảng cách địa lý xa xôi, rộng lớn mà người chồng phải đối mặt. "Đêm khuya, trời phất ngọn gió đông, lạnh ơi hỡi lạnh" là hình ảnh thiên nhiên tương ứng với tâm trạng cô đơn, lạnh lẽo của người vợ nơi quê nhà. Gió đông lạnh lẽo càng làm nổi bật sự hiu quạnh, thiếu vắng hơi ấm tình thân.
"Cám cảnh cho chồng nhiều đoạn khúc nôi" là lời than thương chân thành, thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với những gian truân, vất vả, có thể là cả những hiểm nguy mà người chồng phải đối mặt nơi đất khách quê người. "Khúc nôi" có thể hiểu là những khúc đường xa, những đoạn đường khó đi, hoặc những nỗi buồn không thể sẻ chia. Câu ca dao phản ánh chân thực cuộc sống, tình cảm và nỗi lòng của người phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ xa xưa, khi mà sự chia ly và gian khổ là một phần không thể tránh khỏi của cuộc sống mưu sinh.