Phải chi cao đất thấp trời

Hỏi thăm duyên nợ đổi dời thế nao

Câu ca dao "Phải chi cao đất thấp trời" thể hiện ước muốn phi lý, nghịch với quy luật tự nhiên. Nó là lời than thở, chất vấn về tình duyên trắc trở, không theo ý muốn con người.

Câu ca dao này bắt nguồn từ trong đời sống lao động và sinh hoạt của người nông dân Việt Nam xưa, những người luôn phải đối mặt với sự khắc nghiệt của thiên nhiên và những biến cố trong cuộc sống, đặc biệt là trong chuyện tình duyên. Họ thường gửi gắm những tâm tư, nguyện vọng, những nỗi niềm khó nói vào các câu ca dao, tục ngữ. Trong bối cảnh xã hội xưa, hôn nhân thường do gia đình sắp đặt, hoặc do những ràng buộc về lễ giáo, địa vị, không phải lúc nào cũng xuất phát từ tình yêu đích thực. Khi gặp trắc trở trong tình duyên, những người phụ nữ, đặc biệt là những người có thân phận thấp kém, thường cảm thấy bất lực và oán trách số phận. Họ ước mong một sự thay đổi phi thường, một sự đảo lộn của vũ trụ để có thể thay đổi được hoàn cảnh, để tìm hiểu xem duyên nợ của mình đã đi theo hướng nào, tại sao lại không như mong đợi. Câu ca dao này là minh chứng cho cách người xưa dùng hình ảnh kỳ ảo, phi thực tế để diễn tả nỗi lòng sâu kín, sự mong cầu mãnh liệt của mình.

Câu ca dao là lời than thân trách phận đầy xót xa nhưng cũng thể hiện khát vọng mãnh liệt về một sự thay đổi. Nó cho thấy nghệ thuật mượn cái phi lý để nói cái thực, gửi gắm những tâm tư sâu kín của con người.