Quy Nhơn có biển, có cầu

Có phố chú Chệt, có lầu ông Tây

Thông ngôn, kí lục lắm thầy

Chân thì giày ống, tay thì ba-toong

Vợ thì đánh phấn thoa son

Nước non còn mất, mất còn không hay

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Quy Nhơn có biển, có cầu" là lời than thở về tình hình đất nước suy vong, phản ánh sự bất lực của nhân dân trước cảnh mất nước. Lời ca dao như một lời cảnh báo thấm thía về vận mệnh quốc gia.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao miêu tả cảnh vật Quy Nhơn với biển, cầu, phố xá, nhà cửa lầu đài. Ngoài ra còn nhắc đến những người có chức sắc như thông ngôn, kí lục, những kẻ tay sai thực dân Pháp với giày ống, ba-toong, tô son điểm phấn.

Nghĩa bóng

Ẩn sau bức tranh sinh hoạt ấy là nỗi lòng đau xót, ngao ngán của tác giả trước cảnh "nước non còn mất" mà những kẻ giàu sang, quyền thế lại "không hay". Đó là sự vô tâm, bạc nhược của một bộ phận người Việt trước vận mệnh dân tộc.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh nước ta bị thực dân Pháp đô hộ, đặc biệt là vào những năm đầu thế kỷ 20. Khi đó, các đô thị ven biển như Quy Nhơn dần bị Pháp hóa với sự xuất hiện của kiến trúc Pháp ("lầu ông Tây"), các quan chức, thông ngôn làm tay sai cho Pháp. "Chú Chệt" là cách gọi dân gian chỉ người Hoa giàu có, thường câu kết với chính quyền thực dân để bóc lột dân lành. "Kí lục" là những viên chức nhỏ trong bộ máy cai trị của Pháp. "Thông ngôn" là những người phiên dịch, làm trung gian cho Pháp. "Giày ống, ba-toong" là trang phục đặc trưng của quan chức Pháp hoặc những kẻ a dua theo lối sống Tây hóa. "Vợ thì đánh phấn thoa son" miêu tả lối sống xa hoa, phù phiếm, chạy theo vật chất của một số người, hoàn toàn lãng quên cảnh nước mất nhà tan.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nghe tin một số quan chức thờ ơ trước việc quê hương bị xâm phạm, người ta có thể buông một câu ngao ngán: "Đúng là nước non còn mất, mất còn không hay.""
Phân tích: Câu này được dùng để thể hiện sự thất vọng, chán chường trước thái độ vô tâm, bạc nhược của những người có trách nhiệm hoặc có ảnh hưởng, nhưng lại thờ ơ với vận mệnh chung của đất nước, của cộng đồng.

Kết luận

Câu ca dao là lời tố cáo sắc bén, lời than thân đầy bi phẫn của người dân mất nước. Nó phản ánh chân thực hiện thực xã hội Việt Nam dưới thời Pháp thuộc, qua đó giáo dục lòng yêu nước và ý thức về vận mệnh dân tộc.
# Quê hương đất nước # Lịch sử # Pháp thuộc # Quy Nhơn

Bài viết liên quan