Răng to mắt xếch người lùn

Bay quen ác độc lại còn khoe hay

Ngô tao đang tốt xanh cây

Bay đem bắt nhổ cấy đay điền vào

Lúa, bông, lạc của dân tao

Bay cướp, bay giật, bay nào tha chi

Đi bộ bay chẳng muốn đi

Bay bắt phu kéo, bay thì quỵt công

Vác gươm hống hách đi rong

Buồn mồm chén phở, bay không trả tiền

Nhà tao con nối cha truyền

Bay vào bay ở, bay liền đuổi ra

Bay vơ mâm, bắt lợn gà

Bay hiếp con gái bà già xôn xao

Bay thù gì tổ tiên tao

Chết rồi bay vẫn còn đào mả lên

Đình chùa, nghè miếu thiêng liêng

Tiện đường bay đạp, chả kiêng chỗ nào

Tội bay ác độc là bao

Phải đâm, phải chém, phải cào mặt bay!

Đoạn trích "Răng to mắt xếch người lùn" là một tác phẩm tiêu biểu thuộc thể loại ca dao, dân ca Việt Nam. Bài ca dao phản ánh chân thực sự căm ghét, phẫn uất của nhân dân lao động đối với tầng lớp thống trị áp bức, bóc lột.

Tác phẩm này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, khi mà sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc và tầng lớp thống trị, quan lại, địa chủ thường xuyên áp bức, bóc lột nhân dân cần lao. Ngoại hình "răng to mắt xếch người lùn" là cách người xưa khắc họa những kẻ gian ác, xấu xa về tâm hồn, trái ngược với vẻ đẹp ngoại hình thường được coi trọng. Hành động "bắt phu kéo, bay thì quỵt công", "buồn mồm chén phở, bay không trả tiền" phản ánh rõ nét sự bất công trong lao động và sự vô liêm sỉ của tầng lớp thống trị. Việc "nhà tao con nối cha truyền, bay vào bay ở, bay liền đuổi ra" có thể ám chỉ việc quan lại, kẻ có quyền lực chiếm đoạt tài sản, đất đai của dân. Việc "đạp" lên đình chùa, nghè miếu thể hiện sự tàn bạo, vô thần, không kiêng nể bất cứ điều gì thiêng liêng. Sự căm ghét lên đến đỉnh điểm được thể hiện qua câu "Phải đâm, phải chém, phải cào mặt bay!", cho thấy ước muốn trừng trị kẻ ác một cách tàn khốc nhất.

Bài ca dao là một lời tố cáo đầy sức mạnh, thể hiện ý chí đấu tranh và khát vọng công lý của nhân dân lao động. Tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao với ngôn ngữ dân dã, hình ảnh chân thực và giọng điệu căm phẫn, bi tráng.