Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao "Rủ nhau đi gánh nước thuyền" phản ánh sâu sắc đời sống sinh hoạt và tín ngưỡng của người Việt xưa, đặc biệt là những vùng quê sông nước. Hoạt động gánh nước là một phần thiết yếu trong lao động sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt hàng ngày, phục vụ cho tưới tiêu, nấu nướng, sinh hoạt gia đình. Việc gánh nước cho thuyền có thể ám chỉ một công việc chung của đôi lứa, là dịp để họ gần gũi, thể hiện tình cảm. Tuy nhiên, tai nạn "đứt quang vỡ sải nước liền ra sông" là một ẩn dụ cho những trắc trở, khó khăn bất ngờ có thể xảy ra, làm tan vỡ những dự định, mong muốn tốt đẹp. Thời điểm "mặt trời đã xế về nam" gợi tả một không gian buồn, u tịch, khi mọi hy vọng dường như đã tàn lụi. Lời trách "ông Tơ hồng, cùng bà Nguyệt lão đa đoan nửa chừng" thể hiện niềm tin vào số phận, vào các vị thần se duyên trong quan niệm dân gian, đồng thời là lời than thở về sự bất công, về duyên phận trớ trêu. Câu cuối "Cây muốn lặng, gió chẳng muốn đừng" là một hình ảnh quen thuộc trong văn học dân gian, diễn tả sự bế tắc, bất lực khi hoàn cảnh không cho phép, khi mọi cố gắng đều trở nên vô nghĩa.