Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh lịch sử triều Lê trung hưng, khi đất nước thường xuyên xảy ra các cuộc nội chiến, chiến tranh với ngoại xâm. Các cuộc tuyển quân, đặc biệt là quân lính đi trấn giữ biên cương phía Tây (như chống Ai Lao, Chiêm Thành) đã khiến nhiều người đàn ông phải rời xa gia đình, quê hương. Cửa Hàn (nay là Đà Nẵng) từng là một thương cảng quan trọng, cũng là nơi diễn ra các hoạt động quân sự, thuyền bè ra vào tấp nập, nên hình ảnh "ra tới cửa Hàn" không chỉ là một địa danh mà còn mang ý nghĩa về sự chia ly, tiễn biệt. "Tập lính dư ngàn, dư trăm" phản ánh thực tế tuyển quân quy mô lớn, cho thấy mức độ khốc liệt của chiến tranh, sự mất mát mà nó gây ra cho các gia đình. Hình ảnh người phụ nữ "thương chàng thiếp cũng phải ra thăm" thể hiện tình cảm sâu nặng, sự quan tâm, lo lắng cho người chồng nơi chiến trường xa xôi, nơi "địa biết mấy năm mới về?" là lời hỏi thăm, mong ngóng không biết đến bao giờ cuộc chiến mới kết thúc, chồng mới có thể trở về đoàn tụ.