Sáng ngày mới sớm tinh sương

Cơm trôi khỏi miệng vác choòng ra đi

Vợ nghèo ẵm trẻ hài nhi

Lên tầng để bụi, rồi đi đẩy goòng

Trẻ thơ nằm mớ bòng bong

Nô đùa muỗi cỏ, đói lòng ngậm que

Lên tầng khuỵu gối đun xe

Gò lưng mửa mật nắng hè quản chi

Chồng xuống lò giếng đen sì

Mong sao cho chóng chiều về một công!

— Văn học dân gian Việt Nam
Bài ca dao mô tả cảnh lao động vất vả, nhọc nhằn của người nông dân Việt Nam xưa. Tác phẩm khắc họa chân thực cuộc sống mưu sinh đầy gian truân, thể hiện nỗi lòng người lao động.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca nói về hình ảnh người chồng dậy sớm, cơm trôi khỏi miệng vác cuốc ra đồng làm việc. Người vợ ở nhà chăm sóc con nhỏ, làm lụng vất vả, từ việc nhà đến chăm con, tất cả đều mong chờ chồng về.

Nghĩa bóng

Bài ca dao thể hiện sâu sắc thân phận người lao động nghèo, cả đời gắn với ruộng đồng, gánh nặng cơm áo. Nó ngụ ý về sự hy sinh thầm lặng, sự kiên cường đối mặt với gian khổ để mưu cầu hạnh phúc gia đình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài ca dao này phản ánh rõ nét thực trạng đời sống nông nghiệp và xã hội Việt Nam thời xưa, khi mà phần lớn dân cư sống dựa vào nông nghiệp. Cuộc sống của người nông dân gắn liền với những vòng quay của mùa vụ, sự khắc nghiệt của thiên nhiên. Người chồng làm lụng đầu tắt mặt tối "xuống lò giếng đen sì", "gò lưng mửa mật nắng hè quản chi" cho thấy sự vất vả, nhọc nhằn của nghề nông. Người vợ thì "ẵm trẻ hài nhi", "lên tầng để bụi, rồi đi đẩy goòng" cũng cho thấy gánh nặng gia đình và lao động không kém phần nặng nhọc. Việc "mong sao cho chóng chiều về một công" thể hiện ước mong giản dị là được đoàn tụ, được nghỉ ngơi sau một ngày lao động kiệt sức. Bài ca dao này có thể ra đời từ những làng quê trù phú cũng như những vùng đất khó khăn, nơi mà lao động chân tay là chủ yếu và cuộc sống còn nhiều cơ cực, thể hiện tinh thần lạc quan, ý chí vươn lên của người dân.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Sau một ngày làm việc căng thẳng, anh thở dài nói: "Thôi, cơm trôi khỏi miệng vác choòng ra đi, vợ nghèo ẵm trẻ hài nhi, lên tầng để bụi, rồi đi đẩy goòng..."."
Phân tích: Trong ngữ cảnh này, câu ca dao được sử dụng để diễn tả sự mệt mỏi, vất vả của người nói sau một ngày làm việc, liên tưởng đến hình ảnh người lao động nghèo trong ca dao để nhấn mạnh sự nhọc nhằn của bản thân.

Kết luận

Bài ca dao là bức tranh chân thực về cuộc sống lao động và tình cảm gia đình. Tác phẩm mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện sự đồng cảm, sẻ chia với những người lao động nghèo khổ.
# Lịch sử # Lao động sản xuất # Pháp thuộc # thợ mỏ

Bài viết liên quan