Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này mang đậm dấu ấn của đời sống nông nghiệp lúa nước Việt Nam xưa, nơi con người gắn bó mật thiết với thiên nhiên và chu kỳ thời gian. "Tà tà bóng ngả trăng nghiêng" là hình ảnh quen thuộc của buổi chiều tà, khi người nông dân kết thúc một ngày lao động vất vả trên đồng ruộng. Ánh trăng lên, báo hiệu màn đêm sắp bao phủ, cũng là lúc họ nghỉ ngơi. Tuy nhiên, khung cảnh yên bình ấy lại tương phản với tâm trạng trĩu nặng trong lòng. "Trăm vui về bạn, ngàn phiền về ta" phản ánh một thực tế xã hội phong kiến đầy bất công. Trong xã hội đó, quyền lực và của cải thường tập trung vào tay tầng lớp thống trị, còn những người lao động nghèo khổ thì luôn phải gồng gánh thuế má, sưu cao, lao dịch nặng nề. Niềm vui, sự sung sướng dường như chỉ đến với những kẻ có địa vị, còn nỗi phiền muộn, lo âu thì lại đổ dồn lên vai người dân thường. Câu ca dao có thể ra đời trong bối cảnh người dân phải đối mặt với sự áp bức, bóc lột từ quan lại, địa chủ, hoặc trong những hoàn cảnh khó khăn chung của làng xóm, cộng đồng, khi mà số phận mỗi người dường như đã an bài, và sự bất lực trước hoàn cảnh càng làm tăng thêm nỗi niềm riêng.