Tằm có lứa, ruộng có mùa

Chăm làm trời cũng đền bù có khi

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Tằm có lứa, ruộng có mùa / Chăm làm trời cũng đền bù có khi" là một lời răn dạy quý báu của ông cha ta về giá trị của lao động cần cù, kiên trì trong cuộc sống. Tác phẩm thuộc thể loại ca dao, phản ánh nét đẹp trong lao động sản xuất và tư tưởng sống của người Việt.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu ca dao này vô cùng gần gũi với đời sống nông nghiệp. "Tằm có lứa" ý chỉ con tằm đến đúng thời điểm sẽ sinh trưởng, phát triển, cho ra kén. "Ruộng có mùa" là vụ mùa, thời điểm thích hợp để gieo trồng, thu hoạch. Cả hai đều cần sự chăm sóc đúng lúc, đúng vụ.

Nghĩa bóng

Về nghĩa bóng, câu ca thể hiện triết lý sâu sắc: mọi sự vật, hiện tượng tự nhiên đều có quy luật, có thời điểm. Nếu con người biết kiên trì, chăm chỉ lao động đúng thời điểm, đúng quy luật thì sẽ gặt hái được thành quả xứng đáng. "Trời cũng đền bù" là sự đền đáp của thiên nhiên, của tạo hóa cho những nỗ lực không ngừng nghỉ.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh nền nông nghiệp lúa nước lúa nước vốn là trụ cột chính của nền kinh tế Việt Nam xưa. Người Việt gắn bó mật thiết với đất đai, mùa vụ. Nghề trồng dâu nuôi tằm cũng là một nghề truyền thống quan trọng, đặc biệt ở các làng nghề thủ công. "Tằm có lứa" là chỉ giai đoạn sinh trưởng của tằm, từ khi ấp trứng đến khi nhả tơ. Nuôi tằm đòi hỏi sự tỉ mỉ, chăm sóc đều đặn, đúng kỹ thuật, đúng thời điểm cho ăn lá dâu, ủ kén. "Ruộng có mùa" là nói về chu kỳ canh tác nông nghiệp: làm đất, gieo hạt, chăm sóc và thu hoạch, mỗi công đoạn đều có thời vụ nhất định. Nếu không tuân thủ "mùa" của đất, không chăm sóc tằm đúng "lứa", thì dù có cố gắng đến mấy cũng khó lòng đạt được kết quả tốt. Câu ca dao này đúc kết kinh nghiệm thực tiễn hàng ngàn đời của người nông dân, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lao động có kế hoạch, có phương pháp, tuân thủ quy luật tự nhiên để đạt hiệu quả cao nhất.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy bạn mình than thở vì cố gắng mãi mà chưa đạt được kết quả trong công việc, tôi đã động viên: "Cứ kiên trì đi bạn, tằm có lứa, ruộng có mùa, chăm làm trời cũng đền bù có khi"."
Phân tích: Câu ca dao được sử dụng ở đây để khích lệ tinh thần, khuyên người bạn đừng nản lòng. Nó hàm ý rằng mọi thành quả đều cần có thời gian và sự nỗ lực bền bỉ, đúng phương pháp, rồi sẽ nhận được sự đền đáp xứng đáng.

Kết luận

Câu ca dao "Tằm có lứa, ruộng có mùa / Chăm làm trời cũng đền bù có khi" mang giá trị tư tưởng to lớn về đức tính cần cù, kiên nhẫn và sự tuân thủ quy luật tự nhiên. Đây là lời khuyên nhủ ý nghĩa, nhắc nhở con người sống có trách nhiệm với công việc và biết ơn sự đền đáp của cuộc sống.
# Lao động sản xuất # chăn tằm # chăm chỉ # mùa màng

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh