Tay cầm sào chống lái

Mắt liếc bãi lều tranh

Ở đây đưa rước bộ hành

Thuyền nan một chiếc tử sanh trọn bề

Trải qua bãi hạc, gành nghê

Tứ mùa chèo chống đôi bề sóng xao

Thú vui ngang dọc một sào

Ngồi trong tịnh viện kẻ gào người kêu

Tiếng ai văng vẳng kêu đò

Mau mau nhổ nọc chèo qua rước người

— Văn học dân gian Việt Nam
Bài ca dao 'Tay cầm sào chống lái' là một bức tranh sinh động về cuộc sống lao động và tâm tư của người dân chài lưới trên sông nước. Lời ca dao thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người với thiên nhiên và công việc mưu sinh.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao miêu tả hình ảnh người lái đò với tay cầm sào, mắt dõi theo bãi bờ để đưa khách qua sông. Dù đi qua bao ghềnh thác, sóng gió, họ vẫn miệt mài chèo chống trên con thuyền nan nhỏ bé, coi đó là lẽ sống.

Nghĩa bóng

Ẩn dụ cho ý chí kiên cường, sự nhẫn nại và tinh thần trách nhiệm trong công việc. Câu ca dao còn mang ngụ ý về lòng thương người, sẵn sàng giúp đỡ người gặp khó khăn, thể hiện đạo lý tương thân tương ái của dân tộc.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Lời ca dao này được cho là ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi giao thông chủ yếu dựa vào đường thủy. Nghề chài lưới, đánh cá và đặc biệt là nghề đưa đò dọc trên sông ngòi, kênh rạch là một nghề phổ biến và quan trọng. Những người lái đò phải đối mặt với muôn vàn khó khăn: thời tiết khắc nghiệt, sông nước hiểm trở với bãi lầy, ghềnh đá ('bãi hạc, gành nghê'), sóng gió bất thường ('sóng xao'). Họ phải dùng sức lực và kinh nghiệm ('tay cầm sào chống lái', 'chèo chống đôi bề') để đảm bảo an toàn cho hành khách và cho chính mình. Cuộc sống lênh đênh trên sông nước, với 'thuyền nan một chiếc' - biểu tượng cho sự nhỏ bé, mong manh trước thiên nhiên, nhưng lại chứa đựng cả 'tử sanh trọn bề' - sự sống và cái chết. Hình ảnh 'tịnh viện kẻ gào người kêu' có thể ám chỉ những nơi đông đúc, ồn ào hoặc những tình huống khẩn cấp mà người lái đò cần phản ứng nhanh chóng. Tiếng kêu gọi 'kêu đò' chính là hiệu lệnh, là lời kêu gọi của số phận, của nhu cầu sinh tồn, thôi thúc người lái đò 'nhổ nọc chèo qua rước người', thể hiện trách nhiệm cao cả của họ.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy một người bạn đang gặp khó khăn và cần sự giúp đỡ khẩn cấp, tôi đã nói: 'Đừng lo, tôi sẽ 'nhổ nọc chèo qua rước người' ngay đây!'"
Phân tích: Câu này được sử dụng để diễn tả sự sẵn sàng và quyết tâm giúp đỡ người khác khi họ đang gặp hoạn nạn hoặc cần sự hỗ trợ. Nó thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng tương trợ, giống như người lái đò trong ca dao luôn sẵn sàng vượt sông để cứu người.

Kết luận

Bài ca dao không chỉ khắc họa chân thực cuộc sống lao động vất vả mà còn ngợi ca phẩm chất cao đẹp của người dân lao động. Nó là lời nhắc nhở về tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái và ý chí vượt khó trong cuộc sống.
# Khác # bài chòi

Bài viết liên quan