Thấy người yểu điệu đi qua,

Trùng triềng mắt phượng cho ta say tình.

Câu ca dao "Thấy người yểu điệu đi qua, Trùng triềng mắt phượng cho ta say tình" là một lời than thở, tiếc nuối đầy chất thơ về duyên phận lỡ làng. Nó vẽ nên khung cảnh một cuộc gặp gỡ thoáng qua nhưng đủ sức làm rung động lòng người.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các làng quê, nơi mà cuộc sống sinh hoạt còn nhiều hạn chế, giao lưu giữa nam nữ còn khắt khe. Hình ảnh "yểu điệu" và "mắt phượng" là những chuẩn mực vẻ đẹp lý tưởng của người phụ nữ Á Đông nói chung và phụ nữ Việt Nam nói riêng thời phong kiến. "Yểu điệu" chỉ dáng người mảnh mai, thướt tha, uyển chuyển, gợi lên nét đẹp dịu dàng, kín đáo. "Mắt phượng" là đôi mắt có đuôi dài, hơi xếch lên, to tròn, long lanh, được xem là tướng mắt đẹp, phúc hậu, mang lại may mắn và vẻ quý phái. Sự xuất hiện của người con gái đẹp trong một không gian sinh hoạt có phần tĩnh lặng, khép kín của làng quê xưa dễ dàng tạo nên ấn tượng sâu sắc, thậm chí là rung động mạnh mẽ cho những chàng trai trẻ. Họ thường gặp gỡ nhau trong những dịp lễ hội, trên con đường làng, bên bờ ruộng hay trong các hoạt động sinh hoạt cộng đồng. Một ánh nhìn thoáng qua, một nụ cười e ấp cũng đủ để khơi dậy những tình cảm đầu đời. Câu ca dao này phản ánh ước mơ về tình yêu đẹp, về sự rung động trước cái đẹp, đồng thời cũng nói lên nỗi lòng của những người trẻ tuổi, có thể là lỡ làng, tiếc nuối vì không có cơ hội bày tỏ hay vun đắp cho mối tình chớm nở ấy do rào cản lễ giáo phong kiến.

Câu ca dao là một minh chứng cho tài năng quan sát và cảm nhận tinh tế của người dân lao động. Nó không chỉ ca ngợi vẻ đẹp hình thể mà còn khắc họa nét đẹp tâm hồn, ước mơ về tình yêu đôi lứa trong sáng, vượt qua những rào cản xã hội xưa.