Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà lễ giáo, phép tắc hà khắc chi phối mạnh mẽ đời sống tinh thần và tình cảm của con người, đặc biệt là người phụ nữ. Nghề dệt vải là một hoạt động sinh hoạt gắn bó mật thiết với đời sống của người phụ nữ nông thôn xưa. Họ dành phần lớn thời gian bên khung cửi, không chỉ để tạo ra sản phẩm phục vụ nhu cầu gia đình mà còn là nơi gửi gắm tâm tư, tình cảm. Khi người con gái đang trong độ tuổi yêu đương, nếu có bóng dáng người thương hay người quen ghé qua, thậm chí chỉ là ánh mắt vô tình, họ dễ dàng nảy sinh tâm lý "thẹn thùng", bối rối. Sự bối rối này biểu hiện rõ nhất qua hành động lao động vốn đã quen thuộc. "Đường cửi" với sự nhịp nhàng, trơn tru bỗng trở nên "thẹn thùng" khi "đi về", "chân" không còn tự nhiên "ngừng bàn đạp", "tay" "e dè" với "thoi chuyền", khiến khung cửi tạm ngừng hoạt động. Đây là một hình ảnh rất chân thực, mang đậm tính tập quán sinh hoạt và kinh nghiệm dân gian, phản ánh tâm lý chung của người phụ nữ trong quá trình tìm hiểu, yêu đương thời xưa.