Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, nơi mà lễ giáo phong kiến còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống và tình cảm của con người. Trong xã hội cũ, nam nữ thụ thụ bất thân, việc trai gái gặp gỡ, tìm hiểu nhau thường rất kín đáo và phải thông qua nhiều mối quan hệ trung gian hoặc những cớ tế nhị. Chàng trai với tình yêu mãnh liệt dành cho cô gái đã không dám đường đột đến nhà để tỏ tình vì sợ làm phật lòng gia đình cô gái, sợ bị đánh giá là thiếu đứng đắn, hoặc sợ chính bản thân mình không đủ tư cách. Việc "đi qua đi lại hỏi gà bán chơi" là một cách tiếp cận rất tinh tế, thể hiện sự khéo léo trong giao tiếp dân gian, vừa có cớ để gặp gỡ, quan sát người mình thương, vừa giữ được lễ phép và sự kín đáo. "Thấy em như thấy mặt trời" là cách ví von quen thuộc trong ca dao, thể hiện vẻ đẹp rạng ngời, sự yêu quý và ngưỡng mộ tuyệt đối của chàng trai. Sự giằng xé nội tâm giữa tình yêu cháy bỏng và sự dè dặt, e ngại được thể hiện rõ ở câu "Thấy thời thấy vậy, trao lời khó trao", cho thấy sự khó khăn trong việc bày tỏ tình cảm khi bị ràng buộc bởi các quy tắc xã hội.