Tiếc công anh lên đảnh xuống đèo

Cầm sào thọc chuột cho mèo nẫu ăn!

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Tiếc công anh lên đảnh xuống đèo, Cầm sào thọc chuột cho mèo nẫu ăn!" là một lời than thở đầy xót xa trong kho tàng ca dao Việt Nam, phản ánh nỗi lòng của người lao động.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu ca dao mô tả hình ảnh người chồng (anh) đã vất vả leo non trèo đèo, lặn lội bắt chuột đồng về làm mồi cho mèo. Tuy nhiên, mèo lại không ăn mà để thịt chuột bị thối rữa.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng thể hiện sự uổng công, lãng phí những nỗ lực và tình cảm của người chồng. Công sức bỏ ra không mang lại kết quả, thậm chí còn bị coi thường, dẫn đến sự thất vọng và buồn tủi.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh đời sống nông nghiệp lúa nước truyền thống của người Việt xưa. Nghề nông phụ thuộc nhiều vào thời tiết và tự nhiên, đôi khi mang lại những kết quả không như mong đợi. Hình ảnh 'lên đảnh xuống đèo' gợi lên sự gian truân, vất vả của người nông dân trong việc tìm kiếm sinh kế, có thể là săn bắt hoặc làm những công việc đồng áng. Việc bắt chuột đồng bằng 'sào thọc chuột' là một phương pháp săn bắt phổ biến, mang lại nguồn thực phẩm dự trữ hoặc làm thức ăn chăn nuôi. 'Mèo nẫu ăn' ám chỉ sự không biết điều, vô ơn hoặc lãng phí của người nhận công. Trong văn hóa làng xã xưa, quan hệ gia đình và cộng đồng rất quan trọng, nên những lời than thở như thế này thường được cất lên để chia sẻ, bày tỏ nỗi lòng về sự thiếu ghi nhận hoặc những mối quan hệ không như ý, đặc biệt là trong vai trò của người trụ cột gánh vác gia đình.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy con mình học hành lơ là, cha mẹ có thể nói "Tiếc công anh lên đảnh xuống đèo, cầm sào thọc chuột cho mèo nẫu ăn!""
Phân tích: Câu này được dùng để diễn tả sự thất vọng của cha mẹ khi công sức dạy dỗ, chăm sóc con cái dường như không mang lại kết quả tốt đẹp, con cái không chịu tiếp thu hoặc lãng phí cơ hội học tập.

Kết luận

Câu ca dao là lời than thở thấm thía về sự vô nghĩa của công sức bỏ ra khi không được trân trọng. Nó mang giá trị tố cáo thói lãng phí, vô ơn và đề cao sự ghi nhận, trân trọng thành quả lao động.
# Tình yêu đôi lứa # con mèo # tiếc công # con chuột # xứ nẫu

Bài viết liên quan