Tiếc công anh lên xuống xuống lên

Đường mòn cỏ rụi không nên tại trời

— Văn học dân gian Việt Nam
Hai câu ca dao "Tiếc công anh lên xuống xuống lên, Đường mòn cỏ rụi không nên tại trời" là lời than thở về sự vô ích, công sức bỏ ra không mang lại kết quả. Câu ca thể hiện nỗi buồn và sự nuối tiếc của người nói trước một tình huống không như mong đợi.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen là nói về việc đi lại nhiều lần, lặp đi lặp lại trên một con đường mòn, khiến cho cỏ xung quanh đó bị xơ xác, úa tàn. Việc đi lại tốn nhiều công sức nhưng lại không mang lại điều gì tốt đẹp, không đạt được mục đích mong muốn, thậm chí còn gây hại cho cảnh vật.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng thể hiện sự xót xa cho công lao, nỗ lực của người thương (người anh) đã bỏ ra mà không đạt được kết quả gì. Đó là sự tiếc nuối cho những cố gắng vô ích, tốn công tốn sức nhưng lại không thành. Câu ca ngụ ý về sự lãng phí, về những mối quan hệ hay công việc không mang lại thành quả.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này xuất phát từ thực tiễn lao động và đời sống sinh hoạt của người nông dân Việt Nam xưa, gắn liền với nền nông nghiệp lúa nước. Việc "lên xuống xuống lên" trên "đường mòn" gợi nhớ đến hình ảnh người nông dân đi thăm đồng, chăm bón ruộng vườn, hay những người đi buôn bán, giao thương trên những con đường làng quen thuộc. Con đường mòn hằn sâu dấu chân người qua lại, cỏ cây hai bên dễ bị giẫm đạp, úa tàn. "Không nên tại trời" mang hàm ý rằng dù cố gắng, nỗ lực đến đâu cũng không thành công, như thể đã bị số phận hay ông trời định đoạt, không thể thay đổi được. Nó phản ánh quan niệm dân gian về cái "duyên", cái "nợ", hay sự sắp đặt của số phận, đồng thời cũng thể hiện sự bất lực trước những hoàn cảnh trớ trêu, những cố gắng không được đền đáp xứng đáng. Nó có thể xuất phát từ tâm tư của những người chinh phục thiên nhiên khắc nghiệt, hay những mối tình trắc trở, không thành.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Anh ấy cố gắng thuyết phục sếp bao nhiêu lần mà không được nhận, đúng là "tiếc công anh lên xuống xuống lên, đường mòn cỏ rụi không nên tại trời.""
Phân tích: Trong trường hợp này, câu ca dao được dùng để diễn tả sự thất vọng và tiếc nuối cho nỗ lực của một người (anh ấy) đã bỏ ra rất nhiều công sức để thuyết phục nhưng cuối cùng không đạt được mục đích. Nó nhấn mạnh sự vô ích của những cố gắng đó.

Kết luận

Câu ca dao là lời than thở đầy xót xa, thể hiện sự nuối tiếc cho những công sức bỏ ra không mang lại kết quả. Nó mang giá trị nghệ thuật bởi ngôn từ giản dị, hình ảnh gần gũi, giàu sức gợi. Tư tưởng của câu ca thể hiện sự cảm thông, chia sẻ với những nỗi niềm của con người trước cuộc đời.
# Tình yêu đôi lứa

Bài viết liên quan