Trách lòng con chó nhỏ sủa dai

Sủa nguyệt sơn đài, sủa bóng trăng thanh

Trăng thanh vì bởi không mây

Đôi ta gặp gỡ vì dây tơ hồng

Dây tơ hồng không xe mà mắc

Rượu Quỳnh tương không nhắp mà say

– Thuận lòng con chó nhỏ sủa dai

Sủa nguyệt sơn đài, sủa núi trơn lu

Trơn lu vì bởi đám mây

Đôi ta trắc trở vì dây tơ hồng

Dây tơ hồng đứt rồi khó nối

Hai đứa mình hai đứa hai nơi

Bài ca dao 'Trách lòng con chó nhỏ sủa dai' là một khúc hát than thân, oán trách duyên phận lỡ làng. Qua hình ảnh con chó sủa, tác giả dân gian đã gửi gắm tâm trạng buồn tủi về mối tình không thành.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến xưa, nơi mà quan niệm về hôn nhân theo quan điểm của cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy còn nặng nề. Tình yêu đôi lứa thường bị ngăn cản bởi lễ giáo, bởi sự sắp đặt của gia đình, hoặc do hoàn cảnh xã hội không cho phép. Hình ảnh 'con chó nhỏ sủa dai' có thể xuất phát từ quan sát thực tế đời sống nông thôn, nơi con chó là vật nuôi quen thuộc, tiếng sủa của nó đôi khi gây phiền hà nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo. Tuy nhiên, ở đây, tiếng sủa lại được nhân hóa, mang tâm trạng của con người. 'Sơn đài', 'bóng trăng thanh' gợi lên không gian lãng mạn, thi vị cho tình yêu. 'Mây', 'trời' là biểu tượng cho những yếu tố khách quan, ngoại cảnh có thể cản trở tình yêu. 'Dây tơ hồng' là biểu tượng quen thuộc cho duyên phận, tình yêu lứa đôi. Việc 'không xe mà mắc', 'đứt rồi khó nối' thể hiện sự éo le, trớ trêu của tình duyên, khi mà sự gắn kết ban đầu tưởng chừng mong manh lại trở nên phức tạp và khi đã tan vỡ thì khó lòng hàn gắn, khiến đôi lứa 'hai đứa mình hai đứa hai nơi'.

Bài ca dao là tiếng lòng ai oán về duyên phận lỡ làng, thể hiện khát vọng về tình yêu tự do nhưng cũng đầy bi thương. Giá trị nghệ thuật nằm ở cách sử dụng hình ảnh ẩn dụ, biểu tượng độc đáo và lời lẽ giản dị, gần gũi, đi vào lòng người.