Trách thân mà lại giận trời,

Trách chàng quân tử ở ra người thờ ơ.

Phòng không để thiếp đợi chờ,

Năm canh vò võ những là thở than.

Nào khi họp mặt chén vàng,

Non nguyền biển hẹn tưởng chàng chẳng quên.

Ai ngờ ra dạ bạc đen,

Say bên nhan sắc bỏ bên ngãi tình.

Để cho em vò võ một mình,

Tương tư khắc khoải, bệnh thất tình đầy vơi.

Trách thân mà lại giận trời.

Bài ca dao thể hiện tâm trạng buồn tủi, oán trách của người phụ nữ khi bị người yêu phụ bạc. Lời ca như một tiếng thở dài đầy chua xót, phản ánh nỗi đau trong tình yêu tan vỡ của người xưa.

Bài ca dao này thuộc thể loại ca dao trữ tình, thể hiện tâm trạng cá nhân của người phụ nữ trong tình yêu đôi lứa, một chủ đề phổ biến trong kho tàng dân ca Việt Nam. Xuất xứ cụ thể của bài ca dao này không được ghi chép lại một cách chính xác trong các tài liệu văn học sử. Tuy nhiên, dựa trên nội dung, ta có thể suy đoán nó ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến xưa, nơi mà thân phận người phụ nữ còn nhiều ràng buộc, phụ thuộc vào người đàn ông và quan niệm về tình yêu, hôn nhân còn chịu ảnh hưởng nặng nề của lễ giáo. Hoàn cảnh ra đời có thể gắn liền với những câu chuyện tình yêu không thành, sự phụ tình, lừa dối trong hôn nhân hoặc tình yêu bị ngăn cấm. Nỗi lòng của người phụ nữ khi bị bội ước, cảm giác cô đơn, tủi hận và trách móc người yêu như được gửi gắm qua từng câu chữ, phản ánh thực tế cuộc sống đầy bi lụy của nhiều người phụ nữ trong thời đại đó. Nó cũng có thể bắt nguồn từ những kinh nghiệm dân gian về sự lừa dối trong tình yêu, lời thề non hẹn biển dễ dàng bị phá vỡ bởi những cám dỗ vật chất hoặc nhan sắc.

Bài ca dao là lời than thân trách phận đầy cảm động, thể hiện giá trị nghệ thuật qua ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh và cảm xúc. Nó để lại bài học sâu sắc về sự thủy chung trong tình yêu và sự trân trọng những lời thề nguyền.