Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này xuất phát từ kinh nghiệm và quan sát đời sống nông nghiệp của người Việt xưa, đặc biệt là trong việc trồng trọt cây bầu, bí. Quả mướp (trái lòn bon) là một loại cây quen thuộc, dễ trồng, gắn bó với đời sống sinh hoạt hàng ngày. Người xưa quan sát thấy đặc điểm sinh trưởng của quả mướp: khi còn non, quả mềm, ruột còn tươi, rất mọng nước, tượng trưng cho sự sống, sức sống tràn đầy. Tuy nhiên, khi quả già đi, nó sẽ bị khô héo, xơ xác, ruột bên trong cũng trở nên già cỗi, không còn tươi ngon nữa. Sự thay đổi này của quả mướp được ví von với sự thay đổi của con người, đặc biệt là người đang yêu khi phải đối mặt với sự xa cách. Nỗi nhớ nhung, cách trở triền miên khiến cho sức sống, sự tươi trẻ như bị bào mòn, héo úa. Thêm vào đó, "gan xàu" (gan khô) là hình ảnh miêu tả sự suy kiệt về sức khỏe, tinh thần, một cách nói dân gian chỉ sự buồn bã, tiều tụy. "Con tạo cơ cầu đa đoan" là cách nói quen thuộc trong văn hóa Việt Nam để chỉ số phận, định mệnh trớ trêu, nhiều nỗi buồn, bất hạnh. Như vậy, câu ca dao không chỉ đơn thuần là lời than vãn mà còn là sự chiêm nghiệm sâu sắc về quy luật tự nhiên và quy luật tình cảm của con người.