Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này xuất phát từ những mối tình không trọn vẹn, thường gặp trong xã hội phong kiến xưa, nơi mà duyên phận của con người, đặc biệt là người phụ nữ, thường bị ràng buộc bởi lễ giáo, gia đình và hoàn cảnh xã hội. Cảnh "tre già vì bởi nhện giăng" gợi lên hình ảnh sự bỏ hoang, thiếu chăm sóc, tương tự như một tình yêu bị lãng quên hoặc không được vun đắp. "Đêm khuya vì bởi khăng khăng nhớ chàng" là hình ảnh trực quan về sự day dứt, không nguôi ngoai trong lòng. "Lửa tắt nhang tàn" biểu trưng cho sự tàn lụi, hết hy vọng, hoặc một thời gian dài chờ đợi trong cô đơn. "Dế kêu rủ rỉ thương chàng sầu riêng" cho thấy sự đồng cảm của thiên nhiên với nỗi buồn của con người, tiếng dế đêm khuya nghe như tiếng than khóc. "Ai làm duyên nợ đảo điên", "Trai anh hùng chịu thảm, gái thuyền quyên chịu sầu" là lời than trách định mệnh, hoàn cảnh đã chia cắt đôi lứa, khiến cả hai đều phải chịu đựng bi kịch, nhưng người phụ nữ "gái thuyền quyên" thường là người gánh chịu nhiều nỗi đau và thiệt thòi hơn trong xã hội cũ.