Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các làng quê nông nghiệp, nơi mà các giá trị truyền thống về đạo đức, lối sống được đề cao tuyệt đối. Cây tre là hình ảnh quen thuộc, gắn bó mật thiết với đời sống người Việt: tre dùng để làm nhà, làm đồ dùng, làm nông cụ, thậm chí là làm vũ khí chống giặc ngoại xâm. Hình ảnh "tre lên ba lóng còn non" là một quan sát tinh tế của người xưa về vòng đời sinh trưởng của cây tre. Khi cây tre mới mọc, dù đã có vài đốt nhưng vẫn còn mềm yếu, dễ gãy, chưa đạt đến độ cứng cáp, vững chãi. Từ hình ảnh thực tế đó, dân gian liên tưởng đến người con gái đến tuổi cập kê. Quan niệm "trai mười tám, gái mười sáu" là độ tuổi để dựng vợ gả chồng, nhưng "ba lóng còn non" ví von cho sự chưa đủ trưởng thành về cả thể chất lẫn tâm sinh lý, chưa sẵn sàng cho vai trò làm vợ, làm mẹ. Đồng thời, "bậu gái son" (cô gái còn trinh nguyên, chưa từng trải qua quan hệ nam nữ) được xem là giữ được sự trong trắng, tinh khôi, có giá trị cao quý hơn trong mắt xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ và đề cao tam tòng tứ đức. Câu ca phản ánh một phần quan niệm khắt khe về trinh tiết, về giá trị của người phụ nữ dựa trên sự còn trinh hay không, một quan niệm phổ biến trong xã hội Nho giáo xưa.