Triều đình còn chuộng thi thư

Khuyên anh đèn sách sớm trưa học hành

May nhờ phận có công danh

Mà anh phú quý, ấy mình vẻ vang

Khuyên đừng trai gái loang toàng

Khuyên đừng chè rượu nữa mang tiếng người

Cũng đừng cờ bạc đua chơi

Sao cho sự nghiệp ra người trượng phu

Làm sao nên tiếng danh nho

Thần trung tử hiếu để cho vang lừng.

— Văn học dân gian Việt Nam
Tác phẩm "Triều đình còn chuộng thi thư" là một bài ca dao thuộc thể loại "Ca dao dân ca" của Việt Nam. Bài ca dao mang đậm giá trị giáo dục về tinh thần hiếu học, lập thân và đạo lý làm người.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao diễn tả lời khuyên trực tiếp của người xưa dành cho thế hệ trẻ. Nó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học hành "thi thư" để "sớm trưa học hành", "có công danh" và đạt được "phú quý", "vẻ vang". Đồng thời, khuyên tránh xa các tệ nạn như "chè rượu", "cờ bạc" để giữ gìn "tiếng người".

Nghĩa bóng

Bài ca dao mang ý nghĩa sâu sắc về việc tu dưỡng bản thân và xây dựng sự nghiệp. "Thi thư" không chỉ là kiến thức sách vở mà còn là tri thức, kỹ năng sống. "Công danh", "phú quý" là kết quả của quá trình rèn luyện đạo đức, trí tuệ, trở thành người "trượng phu", "danh nho", "trung tử hiếu".

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, đặc biệt là giai đoạn triều đình coi trọng chế độ khoa cử, "chuộng thi thư". Nền giáo dục Nho học lúc bấy giờ đóng vai trò then chốt trong việc tuyển chọn nhân tài, bổ nhiệm quan chức. "Thi thư" chính là kinh điển Nho giáo, là tài liệu để sĩ tử "ăn học" thi cử. Việc đỗ đạt "công danh" mang lại "phú quý", "vẻ vang" cho bản thân và gia đình, là con đường "lập thân" chính đáng nhất của người đàn ông. Ngược lại, những thú vui như "chè rượu", cờ bạc bị coi là "hư" và "mang tiếng", làm ảnh hưởng đến tương lai và danh dự. Lời khuyên "sao cho sự nghiệp ra người trượng phu", "làm sao nên tiếng danh nho" thể hiện khát vọng về một cuộc sống có ích, có danh tiếng, được kính trọng trong xã hội, dựa trên nền tảng "trung" với nước và "hiếu" với cha mẹ.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy con cái lơ là việc học, cha mẹ thường khuyên:"
Phân tích: Câu ca dao được sử dụng để nhắc nhở con cháu về tầm quan trọng của việc học hành, tránh xa những thú vui tiêu khiển không lành mạnh, để có tương lai rạng rỡ và nên người.

Kết luận

Bài ca dao là lời nhắn nhủ quý báu về tinh thần hiếu học, lập thân và xây dựng đạo đức. Giá trị tư tưởng của nó vẫn còn nguyên vẹn, khích lệ thế hệ trẻ phấn đấu vì tương lai tốt đẹp hơn.
# Lao động sản xuất # học hành # thi thư # triều đình # đèn sách # thi cử

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh