Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà những hủ tục, lễ giáo, hay những rào cản về địa vị, hoàn cảnh thường gây ra những trắc trở trong tình yêu đôi lứa. Người xưa thường dùng hình ảnh thiên nhiên để gửi gắm tâm tư, tình cảm. Việc miêu tả "trời xanh dưới nước cũng xanh, trên non gió thổi, dưới gành sóng xao" là cách nói quen thuộc trong nông nghiệp và đời sống, thể hiện sự bao la, rộng lớn của vũ trụ nhưng đồng thời cũng nhấn mạnh sự nhỏ bé, cô đơn của con người trước cảnh ngộ. Đặc biệt, hình ảnh "cách lựu trở đào" là một ẩn dụ tinh tế, vì hoa lựu và hoa đào thường nở cùng mùa xuân, báo hiệu sự sinh sôi nảy nở, nhưng lại được miêu tả là "cách trở", ám chỉ những mối quan hệ lứa đôi không thể đến được với nhau do những định kiến xã hội, sự sắp đặt của gia đình hay khoảng cách địa lý xa xôi. "Chim trong lồng" là hình ảnh quen thuộc để nói về sự tù túng, mất tự do, còn "cá dưới biển sâu" lại gợi lên sự cô độc, bế tắc, không lối thoát, không thể giao cảm với thế giới bên ngoài.