Trước lạy cha, sau ra lạy má

Con đã có chồng rồi xuất giá tùng phu

Câu ca dao "Trước lạy cha, sau ra lạy má" phản ánh một nghi lễ quan trọng trong đời sống hôn nhân xưa. Lời ca thể hiện sự kính trọng và nghĩa vụ của người con gái khi đi lấy chồng.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là giai đoạn phong kiến chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo. Theo quan niệm xưa, người phụ nữ khi lập gia đình có "tam tòng tứ đức". Trong đó, "xuất giá tùng phu" là một trong những bổn phận quan trọng nhất, nghĩa là người vợ phải nghe theo chồng. Nghi lễ "trước lạy cha, sau ra lạy má" phản ánh rõ nét thực tế này. Cha mẹ chồng là người đứng đầu gia đình, việc người con dâu mới về nhà chồng tiến hành lạy cha mẹ chồng trước hết là để ra mắt, nhận tổ tông nhà chồng và thể hiện sự tôn kính, phục tùng. Nghi thức này thể hiện sự thay đổi thân phận, từ con gái của cha mẹ ruột sang làm dâu con của một gia đình khác, phải đặt bổn phận làm vợ, làm dâu lên hàng đầu, theo đúng quy tắc "chồng chúa, vợ tôi". Nó cũng phản ánh một phần tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, đề cao vai trò của người chủ gia đình.

Câu ca dao là lời nhắc nhở về bổn phận người phụ nữ trong hôn nhân theo quan niệm xưa. Tuy mang nặng tư tưởng phong kiến, nó vẫn là một di sản văn hóa phản ánh tập quán, tín ngưỡng và đạo lý làm vợ của người Việt. Giá trị của nó nằm ở việc ghi lại một khía cạnh lịch sử văn hóa.