Tưởng là ơn nghĩa đặng gần

Hay đâu nhân nghĩa xa lần ông mai

Tay cầm gàu nước sớt hai,

Bằng nay tưới lựu, bằng mai tưới đào

Muốn gần, ơn nghĩa muốn trao

Nghĩa nhân còn tại biết làm sao cho gần.

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao này là lời than thở của người phụ nữ về tình yêu trắc trở. Nó phản ánh nỗi lòng mong muốn được gần gũi người thương nhưng lại gặp nhiều trắc trở, cách trở trong duyên phận.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen, câu ca diễn tả hành động tưới cây lựu và cây đào. Việc tưới nước này như là hành động vun trồng, chăm sóc cho tình yêu, hy vọng nó sẽ đơm hoa kết trái, mong cho hai người được gần gũi, yêu thương nhau.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng, câu ca thể hiện khát vọng cháy bỏng về tình yêu đôi lứa. Nó ngụ ý rằng tình nghĩa con người cần được vun đắp, chăm sóc như cây trồng, nhưng đôi khi dù cố gắng đến mấy cũng không thể vượt qua được những rào cản của duyên phận.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này được hình thành trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà hôn nhân thường do gia đình sắp đặt, con cái ít có quyền tự quyết. "Ông mai" là mai mối, người trung gian se duyên cho các cặp đôi. Việc "nhân nghĩa xa lần" ám chỉ những trắc trở, khó khăn trong việc tìm kiếm người mai mối hoặc sự đồng thuận từ gia đình hai bên. Hành động "tay cầm gàu nước sớt hai, bằng nay tưới lựu, bằng mai tưới đào" là hình ảnh ẩn dụ cho sự vun trồng, chăm sóc cho tình yêu, hy vọng "đơm hoa kết trái". Lựu và đào đều là những loại cây tượng trưng cho sự sung túc, sinh sôi nảy nở và vẻ đẹp trong tình yêu. Tuy nhiên, dù đã "muốn gần, ơn nghĩa muốn trao", tình cảm vẫn "xa lần" vì "nghĩa nhân còn tại", ý nói còn quá nhiều ràng buộc, lễ giáo, hay sự ngăn cản từ phía xã hội, gia đình mà người trong cuộc không thể làm gì khác.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi hai người yêu nhau nhưng gia đình không môn đăng hộ đối, một người bạn có thể nói: "Thôi đừng buồn nữa, 'tay cầm gàu nước sớt hai, bằng nay tưới lựu, bằng mai tưới đào', cố gắng vun đắp tình cảm của mình xem sao, dù sao 'nghĩa nhân còn tại biết làm sao cho gần'.""
Phân tích: Câu này được dùng để an ủi, động viên người yêu khi gặp khó khăn trong tình yêu do rào cản gia đình, xã hội. Nó vừa thừa nhận thực tế khó khăn ('nghĩa nhân còn tại') vừa khích lệ sự kiên trì vun đắp tình cảm ('tưới lựu, tưới đào').

Kết luận

Đoạn ca dao là lời tự sự đầy day dứt về tình yêu bị ngăn cản. Nó mang giá trị nghệ thuật cao với hình ảnh ẩn dụ độc đáo, thể hiện sâu sắc tâm tư của con người trước những rào cản của xã hội.
# Tình yêu đôi lứa

Bài viết liên quan