Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ đời sống lao động và sinh hoạt của người dân Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các vùng quê nông nghiệp và ven sông nước. Trong xã hội cũ, việc đi xa, ly biệt thường gắn liền với những cuộc hành trình dài ngày, có thể là đi buôn bán, đi làm ăn xa hoặc thậm chí là đi lính. "Khăn gói nhuộm dà" không chỉ là vật dụng cá nhân mang theo mà còn ẩn chứa tình cảm của người ở lại. Chiếc khăn nhuộm chàm là màu sắc phổ biến, gần gũi, thể hiện sự tần tảo, tiết kiệm của người phụ nữ Việt. Hành động "nhuộm dà" còn có thể ám chỉ việc chuẩn bị đồ đạc chu đáo, tình nghĩa sâu nặng. "Xuống thủy" là một cách nói ẩn dụ quen thuộc trong ca dao để chỉ việc đi về nơi xa, nơi có sông nước mênh mông, tượng trưng cho sự cách trở, khó khăn trong việc gặp lại. Cảnh tiễn đưa nơi bến nước, con sông là hình ảnh thường thấy, nơi những lời thề non hẹn biển, những nỗi buồn chia ly được gửi gắm. "Ruột rà héo don" là cách diễn tả trực tiếp nỗi đau, sự suy sụp tinh thần của người ở lại, khi tiễn người yêu đi xa, lòng dạ quặn thắt, không còn sức sống.