Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này bắt nguồn từ những quan niệm dân gian về tình yêu, hôn nhân và số phận trong xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Truyện Ngưu Lang - Chức Nữ, dù có kết thúc có hậu là đoàn tụ mỗi năm một lần, nhưng quá trình chia cắt, xa cách của họ đã trở thành biểu tượng cho những trắc trở, lỡ làng trong tình yêu. Người xưa thường ví von những cảnh ngộ éo le, chia ly, lỡ dở trong tình duyên của con cái mình với những câu chuyện cổ tích, thần thoại để thể hiện nỗi lòng. Trong bối cảnh xã hội phong kiến, việc hôn nhân thường do cha mẹ sắp đặt, hoặc những rào cản về địa vị, gia cảnh có thể khiến nhiều đôi lứa yêu nhau nhưng không đến được với nhau, hoặc có khi đã thành vợ thành chồng lại phải chia lìa vì chiến tranh, bệnh tật, tai ương bất ngờ. Lời trách Ngưu Lang ở đây không hẳn là trách một vị thần cụ thể, mà là cách nói ẩn dụ để diễn tả sự bất lực trước những biến cố khó lường của số phận, sự tác động của 'trời', của những thế lực vô hình khiến cuộc đời con người, đặc biệt là chuyện tình duyên, trở nên dang dở, đầy sầu bi.