Vọng phu hoá đá chờ chồng

Sao anh chưa thấy dải đồng phu thê?

Phiên bang nhiều kẻ chán chê

Tới đây bỏ mạng, có về được đâu?

Khuyên anh suy nghĩ cho sâu

Đừng thèm đi lính, bỏ đầu bên Tây

Bài ca dao "Vọng phu hoá đá chờ chồng" là một lời than thở đầy bi thương về thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ, đồng thời là lời khuyên răn sâu sắc về sự nguy hiểm của chiến tranh và hiểm họa nơi đất khách quê người.

Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ truyền thuyết về nàng Vọng Phu trong văn hóa dân gian Việt Nam, một biểu tượng cho lòng chung thủy son sắt của người phụ nữ. Tuy nhiên, nó còn phản ánh rõ nét thực trạng xã hội Việt Nam thời phong kiến, khi chiến tranh loạn lạc thường xuyên xảy ra. Các triều đại phong kiến thường có các cuộc chiến tranh xâm lược hoặc bị xâm lược, dẫn đến việc bắt lính, huy động sức dân đi phu phen, chiến trận. Những người đàn ông, trụ cột trong gia đình, bị buộc phải rời xa quê hương, vợ con để tham gia những cuộc chiến tranh có thể vô nghĩa hoặc đầy rủi ro. Người phụ nữ ở nhà, với nỗi lo chồng con, một mình gánh vác việc gia đình, ngày đêm mong ngóng tin tức. Sự chờ đợi ấy đôi khi kéo dài vô vọng, dẫn đến những bi kịch đau lòng. Lời ca dao này ra đời từ chính những nỗi đau, sự bất công mà người phụ nữ và gia đình họ phải gánh chịu trong bối cảnh xã hội đầy biến động đó, là tiếng lòng chung của những người mẹ, người vợ có chồng, con bị gọi đi lính.

Bài ca dao là lời tố cáo tội ác chiến tranh, là tiếng khóc cho thân phận người phụ nữ và người nông dân lao động. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện khát vọng hòa bình và tình yêu thương gia đình.